لەکۆتاییەکانى سەدەى نۆزدەهەم و سەرەتاکانى سەدەى بیستەم بەدواوە، پرسى دواکەوتنى گەلانى موسڵمان و پێشکەوتنى گەلانى غەیرە موسڵمان بەتایبەتى گەلانى ڕۆژئاوا، گەورە ترین تەحەدایە ڕوى کردۆتە گەلانى موسڵمان. لەومیانەدا ڕێبەرانى بزافى چاکسازیخوازى ئیسلامى لەکۆن ونوێدا هەرکام بۆخۆى لەگۆشەنیگاى جیاجیاوە ڕاوبۆچون و توێژینەوەیان بۆئەم پرسە گرنگە پێشکەشکردووە. یەکێک لەوهۆکارە سەرەکى و گرنگانەى کەلەم بوارەدا کاریگەریى قووڵ و بەهێزى هەیە، پەیوەستە بەچۆنێتى تێڕوانینى موسڵمانان بەشێوەیەکى گشتى بۆ مێژووى قۆناغەکانى سەردەمى دەوڵەت ئیسلامى، بەتایبەتى سەدەکانى سەرەتاو ناوەڕاست سەردەمى خەلافەتى ئیسلامى.
ئاماژه: پرۆفیسۆر دۆکتۆر مستەفا زەڵمی زانایێکی گەورە و سەنگینی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستە، کتێبەکانی ئەو ئێستا لە زانکۆکانی جیهان بە شێوەی مەنهەج دەخوێندرێن. بۆچوونە نوێیەکانی ئەو لەسەر تەڵاق و نەسخ و خەتەنە و سوننەت و رەجم و مەزهەب و کۆمەڵە چەمکێکی دیکەی ئایینی مشتومڕێکی زۆریان لە نێو مامۆستایانی ئایینی دروست کردووە. زەڵمی تاکو ئێستاش لە نووسین بەردەوامە و چەند پرۆژەیەکی گرنگی بە دەستەوەیە. ئێمە دوای ئەوەی لە ڕێگای دکتۆر ئەحمەد بالیسانی بە خزمەت ئەم زانا پڕ زانستە گەیشتین بە باشمان زانی چەند پرسیارێکی جەدەلئامێزی ئاڕاستە بکەین، جەنابیشیان هەر چەند باری تەندروستی باش نەبوو، بەڵام بە زمانێکی شیرین وەڵامی پرسیارەکانی ئێمەی دایەوە.
نووسراوەیه‌ک له لایەن زانای ده‌ربه‌ند دوکتۆر سه‌لاح سوڵتان سه‌باره‌ت به ژیانی ناو به‌ندیخانه وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَکَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا وَلَنَڵْبِرَنَّ عَلَى مَا آڕَیْتُمُونَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُونَ(ابراهیم/12) ئاخر بۆ نابێ ته‌وه‌کولمان به خوا بێ؟لەگەڵ ئه‌وه ئێمه‌ی بۆ ڕێگاکانی ڕێنوێنی کردووه،به دڵنیایی ئێمه له‌سه‌ر ئازاره‌کانی ئێوه خۆڕاگری ده‌که‌ین ،و ته‌وه‌کول کاران ده‌بێ پشت به خوا ببه‌ستن. ساڵێ ژیان له ناو به‌ندیخانه‌ی «لیمان» و ساڵه‌های ساڵ بەشداربوون له لوتف و که‌ره‌می خوای ڕه‌حمان؛
تەحسین حەمە غەریب: ئیسلامێكی كوردی هەیە دەبێت كەشفی بكەین و بیدۆزینەوە كاتێك سەیری ئیسلامی كوردی دەكەین، پڕە لە بابەتە عیرفانی و روحییەكان
1ـ به‌پێى ديراسه‌يه‌كى وردم بۆ قورئان و ژياننامه‌ى پێغه‌مبه‌ران (درودى خوايان له‌سه‌ر بێت)، به‌درێژايى 25 ساڵ، دڵنيا بومه‌ته‌وه كه مه‌ترسيدارترين هه‌ڕه‌شه بۆ سه‌ر ئاين، خودى ڕۆچوون و زياده‌ڕه‌وييه له ئايندا. بۆيه قورئانى پيرؤز پێغه‌مبه‌رى ئيسلاميى ئاگادار كردۆته‌وه كه خاوه‌ن ئاينه‌كان ئاگادار بكاته‌وه بۆ ئه‌وه‌ى زياده‌ڕۆيى و توندڕه‌وى له ئايندا نه‌كه‌ن. ده‌فه‌رموێ: (قل يا أهل الكتاب لا تغلوا في دينكم). واته: ئه‌ى خاوه‌ن كتێبه‌كان! زۆر ڕۆ مه‌چن له ئايندا.
کۆمه‌ڵێک له زانا و پیاوچاکان باس له گه‌وره‌یی (تةقوا) ده‌که‌ن واته (پارێزكارى) ئاده‌میزادى ته‌قواکار. سه‌ره‌ڕاى پاداشتى گه‌وره‌یی قیامه‌ت خێر و خۆشى و به‌خته‌وه‌رى دنیاشى ده‌ست ئه‌که‌وێت، به‌ڵگه‌شیان بۆ ئه‌مه قورئانى پیرۆزه که له دوانزه جێگه‌ى قورئاندا باسى گرنگى ته‌قوا کراوه، و له‌گه‌ڵ خێر و به‌ره‌که‌تى دنیایدا به‌ستراوه به یه‌که‌وه لێره‌دا باسى هه‌ندێکیان ده‌که‌ین: ١-مه‌دح و سوپاسى ته‌قواکار : «وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الأُمُوڕ». ٢-ئاده‌میزادى ته‌قواکار هه‌میشه خواى گه‌وره ئه‌ى پارێزێ:
لەم بابەتەدا هەوڵدەدەین گوزەرێكی خێرا بە چەند وێستگەیەك لەژیانی پێغەمبەری خوا(د.خ) بكەین و لەو سۆنگەیەوە هەموو ئەو شێوازو هۆكارە ئەمنیانەی كە لەمیانەی هەنگاوەكان و تێپەڕاندنی قۆناغەكاندا رە چاویكردوون نیشان بكەین، بۆ ئەوەی ئێمەش بتوانین پێبەپێی ئەو پێشەوا بەرێزەمان لە كاری ئیسلامیماندا هەنگاو بنێین و لە پێناو پاراستنی كارو زامنكردنی ئامانجەكانمان لایەنی پارێزكاری و قایمكاریمان زیاترو باشتر تۆكمەتر بكەین . ماڵی ئەڕقەمی كوڕی ئەڕقەم:
دیارە گەشت و سەیران یەكێكە لەو ڕێگایانەی كە مرۆڤ لێیەوە دەگاتە ناسینی بوونەر و دروستكراوەكانی خوا, لەوێشەوە بەدیهێنەری مەزن و تاقانە دەناسێت , هەر بۆیەش پەروەردگار ڕێنماییمان دەكات بە گەران و گەیشت و سەیران تا لە بوونەر و دروستكراوەكانی خوا ووردبینەوە و تێڕامێنین ( قل سیروا فی الأرض فنظروا .... ) وەك هەر شتێكی تر گەشت و سەیرانیش ئاداب و ڕێ و شوێنی خۆی هەیە كە پێویستە مرۆڤی موسوڵمان جێ بە جێیان بكات , تا دونیای نەكاتە قوربانی ئاخیرەت و زەرەرمەندی هەردوو دونیا نەبێت , لەو ئادابانەش :
1. به بۆنه‌ی کاره‌ساتی بۆمبارانی کیمیایی شاری هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید، شاعیر و ئه‌دیبی کورد، جه‌ماڵ حه‌بیب الله "بێدار"، کۆمه‌ڵه هۆنراوه‌یه‌کی له ژێر ناونیشانی "ناڵه‌ی هه‌ڵه‌بجه" له ساڵی 1368 هه‌تاویدا بڵاو کرده‌وه. له سه‌ر داوای کاک جه‌مال، پێشه‌کیه‌کم بۆ نووسی. ئه توانم بڵێم ده‌رده دڵێ بوو، به بۆنه‌ی ئه‌و کاره‌ساته دڵ‌ته‌زێنه‌وه – وه‌ک پێشه‌کی نووسیم-.
ئیبنی حه‌بان له کتێبه‌که‌ی خۆی (حه‌دیسی ژوماره 6710) به سه‌نه‌دێکی سه‌حیح له ئه‌بوومووسا ئه‌شعه‌ری ده‌گێڕێته‌وه که ڕه‌سووڵی خوا (د.خ)فه‌رمووی: «إِنَّ بَیْنَ یَدَیِ السَّاعَةِ الْهَرْجَ»، قَالُوا: وَمَا الْهَرْجُ؟ قَالَ: «الْقَتْلُ»، قَالُوا: أَکْثَرُ مِمَّا نَقْتُلُ؟! قَالَ: «إِنَّهُ لَیْسَ بِقَتْلِکُمُ الْمُشْرِکِینَ، وَلَکِنْ قَتْلُ بَعْضِکُمْ بَعْضاً»، قَالُوا: وَمَعَنَا عُقُولُنَا؟! قَالَ: «إِنَّهُ لَتُنْزَعُ عُقُولُ أَهْلِ ذَلِکَ الزَّمَانِ» (به ر له قیامه‌ت ئاڵۆزی زۆر ده‌بێت.پرسیاریان لێ کرد ئاڵۆزی چیه؟ ڕه‌سوڵی خوا (د.خ)فه‌رمووی ڕه‌شکوژی و کوشتن.پرسیان : زۆرتر له‌وه‌ی ئێمه ده‌کوژین ؟
کۆپی ڕایت 1405 په‌یامی ئیسلاح. ھەموو مافێکی ئەم ماڵپەڕە، پارێزراوە. ئامادەکردن و په‌ره‌پێدان لەلایەن IslahWeb