انتقاد عالمانه و روشمند آقاى سید عباس موسویان از مقاله این جانب تحت عنوان «تفاوت ربا و بهره بانکى» (چاپ شده در مجله نقدونظر، شماره 12) براى پیشبرد بحث مطرح شده، بسیار مغتنم است.
عنوان مقاله انتقادى ایشان، «بهره بانکى همان رباست» (1)، خود پاسخ پرصلابتى به پرسش طرح شده درباره تفاوت ربا و بهره بانکى است و گویاى صراحتسخن و سلیقه نویسنده محترم مبنى بر اجتناب از حاشیه رفتن است که در سراسر نوشته ایشان خود را به خوبى نشان مىدهد. براى کسى چون راقم این سطور که همیشه کوشیده است تا از چنین روش و سلیقهاى در بحثها پیروى کند، گفتگو با آقاى موسویان کارى دلپذیر، اما در عین حال دشوار و خطیر است. از تذکرات فاضلانه ایشان درباره تاریخ اقتصادى صدر اسلام نکات جالبى آموختم که جاى سپاس فراوان دارد.
آقاى موسى غنىنژاد در مقالهاى تحت عنوان «تفاوت ربا و بهره بانکى» (فصلنامه نقد و نظر، شماره12، پاییز 1376) سعى در اثبات این نظریه دارند که دو مقوله یاد شده ماهیتا با یکدیگر متفاوت بوده و ربطى به هم ندارند; تا از این طریق مجوز فعالیتبانکهاى مبتنى بر نظام بهره را فراهم کنند. البته تلاش صادقانه ایشان براى آشتى دادن میان اثرات مخرب اجتماعىاقتصادى ربا و نفى شرعىاخلاقى آن از یک طرف، و ضرورت جلوگیرى از احتکار پساندازها از طریق دادن پاداشى تحت عنوان بهره بانکى از طرف دیگر، قابل فهم است.
در دنیاى امروز، عواملى همچون پیشرفت ابزار تولید، تخصصى شدن فعالیتهاى اقتصادى و بزرگ شدن مقیاس بنگاههاى تولیدى و تجارى، نیاز به سرمایههاى فیزیکى و نقدى را دو چندان مىکند; و این در حالى است که تحریم ربا و تطبیق آن بر بهره بانکى، استفاده از پساندازهاى مردمى و تبدیل آن به سرمایهگذاریهاى مولد، بر مبناى روشهاى رایج در اقتصاد سرمایهدارى، را با مشکل اساسى مواجه کرده است.
مجله وزین «نقدونظر» در شماره 12 خود، با چاپ مقالهاى تحت عنوان «تفاوت ربا و بهره بانکى» از جناب آقاى دکتر موسى غنىنژاد، زمینه را براى گفتگویى علمى پیرامون یکى از موضوعات مهم اقتصادى فراهم نمود. نویسنده مقاله با ارائه نظریهاى مبنى بر تفاوت ماهوى ربا و بهره نظام سرمایهدارى معتقد است که تلاش براى تغییر نظام بانکى کشورهاى اسلامى در جهتحذف بهره و کوشش براى ارائه الگوهاى بانکدارى بدون بهره، همگى ناشى از یکسان انگاشتن بهره و رباست و چون این پندار صحیح نیست پس همه این تلاشها و کوششها بىمورد و غیر لازم خواهد بود.
در این نوشته می‌خواهم به یکى از غامض‌ترین مشکلات فلسفى در طول تاریخ فلسفه، یعنى معرفت‌شناسی باور دینى، بپردازم؛ هم به خاطر اهمیت خود این موضوع و هم به عنوان نمونه‌ای از چگونگى کاربرد جنبه‌هاى مختلف نظریه معرفت درباره موضوعى خاص. من طرح کلى آنچه را که به نظرم بهترین دلیل براى توجیه باور دینى است، ارائه می‌کنم و منحصراً به ادیان خداگروانه مخصوصاً یهودیت، مسیحیت و اسلام نظر دارم؛ اما استدلالهاى من براى انواع دیگر باورها، یعنى باورهاى علمى (مانند نظریه تکامل داروین)، سیاسى (مانند محافظه‌کارى، سوسیالیزم و فمینیسم) و اخلاقى (مانند سودگروى، واقع‌گروى و ضد آن و سقط جنین) نیز کاربرد دارد. ادعا نمی‌کنم که شرح و تفسیر من شرح و تفسیرى کامل، چه برسد به این که کاملاً موفق، است، اما گمان می‌کنم که آموزنده و قابل قبول باشد.
مقدمه و روش
روشنفکری دینی، وجود جدید تاریخی در عرصه تحوّلات ایران معاصر است. از یک لحاظ می توان سه رویکرد معرفت شناختی متفاوت برای بررسی روشنفکری دینی را از هم متمایز ساخت که عبارتند از:
1. رویکرد اثباتی
2. رویکرد توجیهی
3. رویکرد توضیحی.
تبیین نسبت میان اسلام و مفاهیم و مکاتب مدرن، از بایسته‌‌‌های تفکر دینی امروز است. متفکران عرب این ضرورت را بخوبی حس کرده و با روال و روندی شتابناک تر از ما به آن همت کرده اند. «اسلام و لاییسیته» عنوان کتابی است که موضوع مناسبات میان این دو مفهوم را باز می‌کاود. گفت‌و‌گوی کوتاه حاضر، حاصل گفت‌و‌گویی است با امیر رضایی، مترجم این کتاب. ذکر این نکته خالی از فایده نیست که کتاب حاضر، نخستین اثر از مجموعه «اسلام و اومانیسم» است که توسط انتشارات قصیده در حال انجام است. دومین کتاب از این مجموعه، با عنوان «اسلام و مبانی قدرت» نوشته علی عبدالرازق با همین قلم ترجمه شده و توسط انتشارات قصیده متشر شده است.
باید گفت تحلیل سیره‌ی پیامبر اکرم(ص) بویژه سیره‌ی مدیریتی ایشان می‌تواند ما را به اصولی رهنمون سازد که بتوان از آن به عنوان راهکاری عملی در سیاست، مدیریت و حکومت‌داری استفاده کرد.
چرا که در واقع واکنش‌های پیامبر و استنباط اصول کلی از رفتار و تدابیر اتخاذ شده توسط ایشان علاوه بر درک بهتر مسائل آن دوران می‌توان از آن رویکردهای مدیریتی و حکومت داری و تصمیم‌گیری را بدست آورد و در امور سیاسی و مدیریتی جامعه و حتی یک ارگان هم استفاده نمود.
خداوند برای گمانه‌زنی‌ها در حوزه‌ی کتاب هدایت و قیامت از کلمه «ریب» استفاده نموده است این کلمه و مشتقات آن در قرآن 35 بار بکار رفته است، همچون «مرتاب»، « مریب»، « ریبة»، «یرتابوا » و. . که در «مفردات راغب» و «مقایس اللغة» به وهم و شک و گمان، تردید، شک و ترس ترجمه شده است، و چنین جلوه می‌نماید که شک و شبهه‌ه داشتن با ترسی همراه است، ترسی که فرد را به شک می‌اندازد و او را از حرکت وتعامل درست باز می‌دارد برای همین در مورد قیامت وحقانیت قرآن مطرح شده است برای نمونه در مورد قرآن آمده:
نگاهی به کتاب «معنا و غایت دین؛ رویکردی تحول‌گرا به سنتهای دینی بزرگ جهان»* اثر «ویلفرد کنت ول اسمیت»**
* مفهومی که امروزه از «دین» به ذهن متبادر می شود یعنی مجموعه‌یی از آموزه‌‌های اعتقادی، در هیچ کدام از متون باستانی به زبان عبری، سانسکریت، یونانی، مصری، چینی، زبان پابی، زبان قوم آزتک (۳) و... سابقه نداشته است
* چگونه ما از مسیر اصلی خود فاصله گرفته‌ایم و واجد نظریاتی شده‌ایم که سابقه‌یی بیش از دو قرن ندارد و آن را به زمان ظهور دین نسبت می‌دهیم.
کپی رایت © 1405 پیام اصلاح . تمام حقوق وب سایت محفوظ است . طراحی و توسعه توسط IslahWeb