این مقاله با عنوان «فقه ابتلا در زمان سختیها» بر این تأکید دارد که ابتلا و رنج، تنها آزمونی برای فرد گرفتار نیست، بلکه مسئولیتی برای خانواده، جامعه و امت نیز ایجاد میکند. صبر در نگاه قرآن به معنای سکوت، انفعال یا تسلیم در برابر ظلم نیست، بلکه نیرویی برای حفظ ایمان، اراده، اخلاق و توان اقدام در دل دشواریهاست. انسان مؤمن میتواند اندوهگین شود، بگرید و درد خود را احساس کند، بیآنکه صبر و ایمانش را از دست بدهد. ازاینرو، در برابر جنگ، آوارگی، فقدان، فقر و آسیبهای روانی، صرفِ دعوت به صبر و توکل کافی نیست؛ بلکه باید با تأمین امنیت، حمایت اجتماعی، درمان جسمی و روانی، آموزش، کار و ایجاد امید، زمینهی ترمیم و بازسازی انسان فراهم شود.
نوگرایی و تجدید در معرفت دینی امری ضروری و مبتنی بر تغییر دائمی انسان و واقعیت است که مستلزم ارائهی خوانشی معاصر، عقلانی و معنوی از دین با «لسان قوم» (زبان و ادبیات زمانه) و جایگزینی دیالوگ و گفتوگو به جای القای یکسویه است؛ نوسازی خطاب دینی باید با اجتناب از تعصّب، دگماتیسم، تقلید و شورمندیهای بیدلیل، بر آگاهی از نیازها و رنجهای انسان معاصر، حفظ انطباق میان علم و عمل سخنران، اولویتدادن به بشارت و اخلاق و ایجاد پیوند میان عقلانیت و معنویت تمرکز کند تا از ملال، دینگریزی و ورشکستگی فکری جلوگیری شود.
این مقاله با تفکیک میان «تکامل زیستشناختی» و «تفسیرهای فلسفی/الحادی» آن، درصدد ارائه خوانشی توحیدی و سازگار میان علوم تجربی و علوم وحیانی در مسئله آفرینش انسان است. بر اساس این خوانش، تکامل میتواند چگونگی شکلگیری کالبد و ویژگیهای زیستی انسان در مسیر قوانین طبیعی آفرینش را تبیین کند، درحالیکه روایت قرآنیِ «آدم»، نه نقطه آغاز تاریخ زیستی، بلکه نقطه عطفی در تاریخ معنوی و ظهور «انسانِ مکلف» است که با نفخ روح، آموزش اسماء، اختیار، تکلیف و مقام خلافت الهی شناخته میشود. در نهایت، مقاله با طرح فرضیههایی چون وجود جمعیتهای انسانی همزمان با آدم و رفع تعارض میان قوانین طبیعی و اراده الهی، بر وحدت مبدأ هستی و مکمل بودن ابعاد زیستی، شناختی و وجودی انسان تأکید میکند.
این مقاله تأکید میکند که بزرگداشت واقعی پیامبر ﷺ در جشن و سخن گفتن خلاصه نمیشود، بلکه در پیروی عملی از اخلاق و روش اوست. سیره نبوی باید از کتابها و مجالس به زندگی فردی و اجتماعی منتقل شود.
نویسنده مفهوم «فاصله نبوی» را مطرح میکند؛ یعنی فاصله میان آنچه پیامبر ﷺ الگو قرار داده و آنچه ما در خانواده، آموزش، دعوت، رهبری و جامعه عمل میکنیم. هدف، کاهش این فاصله و تبدیل رحمت، عدالت، شورا، امانت و احسان به رفتار و نظام عملی زندگی است.
خلاصه پیام مقاله: محبت به پیامبر زمانی صادق است که سیره او در اخلاق، روابط و عملکرد ما دیده شود.
قرضاوی معتقد است صرفِ یادآوری و بزرگداشت مناسبتهای اسلامی مانند میلاد پیامبر ﷺ، هجرت، اسراء و معراج و غزوات پیامبر، به خودی خود بدعت و گمراهی نیست. آنچه نادرست است، برگزاری مراسمی است که با منکرات و اعمال خلاف شرع همراه شود.
از دیدگاه او، یادآوری این مناسبتها فرصتی برای شناخت سیره پیامبر، تقویت ایمان، یادآوری نعمتهای الهی و استخراج درسها و عبرتهای تاریخی است. وی برای اثبات این دیدگاه به آیاتی از قرآن استناد میکند که خداوند در آنها مؤمنان را به یادآوری نعمتها و حوادثی مانند غزوه احزاب و نجات مسلمانان از دشمنان فرا میخواند.
بنابراین، معیار داوری درباره این مناسبتها محتوای مراسم و شیوه برگزاری آن است، نه صرفِ نام «جشن» یا «یادبود». اگر این برنامهها در چارچوب شرع و با هدف یادآوری سیره و نعمتهای الهی برگزار شوند، نمیتوان آنها را به طور مطلق بدعت دانست.
این مقاله با مرور سیره نبوی از مکّه تا مدینه نشان میدهد که هدف اصلی بعثت، «اخلاقی کردن سیاست» و خادمساختن قدرت در جهت عدالت، کرامت انسان و آگاهی جمعی بوده است، نه «سیاسیکردن ابزاریِ دین»؛ روندی که در مکه با دگرگونی وجودی و مبارزه با ظلم آغاز شد و در مدینه از طریق پایهریزی نخستین میثاق شهروندی (پیمان مدینه)، رسمیت بخشیدن به تکثّرگرایی و مهار قدرت با اصل مشورت به بار نشست تا ثابت کند مشروعیت هر حکومتی نه در ادّعاهای دینی، بلکه در عیار عدالتورزی و پاسداشت حقوق مردم نهفته است.
این مقاله با تبیین هویت انسان به عنوان مخلوق ویژه الهی و خلیفه زمین، وظیفه عبودیت و عمران جوامع را مسئولیت اصلی وی میداند. در این مسیر، «علما و نخبگان دینی» به عنوان کادرهای متخصص و آگاه، نقش کلیدی در حفظ ثبات، اجرای عدالت و هدایت جامعه ایفا میکنند. مقاله با استناد به مبانی قرآنی (آیات ۱۰۴ و ۱۰۵ آلعمران، ۱۰۸ یوسف، ۱۲۵ نحل و ۱۲۲ توبه) و نمونههای تاریخی مانند مواجهه امام محمد غزالی با سلطان سنجر، اثبات میکند که «امر به معروف و نهی از منکر» یک فریضه تخصصی، ساختارمند و مبتنی بر بصیرت و حکمت است.
در منطقِ قرآن و سنت، قرب و محبوبیت نزد خداوند حقیقتی دور و دستنیافتنی نیست؛ بلکه امری روشن، قابلفهم و قابلتجلی در سبکِ زندگیِ انسانِ مؤمن است. محبوبیتِ الهی، نه در ریاضتهای دشوار و نه در عبادتهای طولانیِ بیثمر، بلکه در نفعرسانی به خلق، آبادانیِ دلها، گرهگشایی، رفعِ نیاز، فروخوردنِ خشم و پاسداشتِ حسنِ خلق معنا میشود. حدیثِ شریفِ زیر، یکی از جامعترین و ژرفترین نقشههای راهِ تربیتِ مؤمن را ترسیم میکند؛ نقشهای که در آن، محبتِ الهی با خدمتِ انسانی گره میخورد و سلوکِ معنوی در متنِ زندگیِ مردم جلوه مییابد:
این مقاله با محوریت «تربیت ربّانی» و سنّت الهیِ «تربیت و اعطای یقین پیش از تکلیف و مواجهه»، به تحلیل سلوکی و تفسیری واقعهٔ اسراء و معراج در کنار تجربیات حضرت موسی (ع) و مؤمنان در غزوهٔ احزاب میپردازد. بر اساس یافتههای پژوهش، معراج پیامبر اکرم ﷺ در عامالحزن، نه صرفاً یک اعجاز، بلکه مدرسهای ملکوتی برای عبور از محنت به منحت، تثبیت قلبی و گذر از «علمالیقین» به «شهود و یقین» بود تا روح حضرتش برای حمل بار سنگین رسالت جهانی و مواجهه با طغیانها آماده شود؛ سنتی تغییرناپذیر که نشان میدهد نصرت و قهر الهی همواره پس از تربیت کامل دلها فرود میآید و امروزه نیز نقشهٔ راه و الگویی زنده برای استقامت، آگاهی و عروج معنویِ امّت دعوت در برابر چالشهای عصر حاضر است.
زندگیِ انسان، از آغاز آفرینش تا امروز، همواره در مدار ابتلاء چرخیده است؛ گویی تقدیر الهی، رنج را همچون رشتهای پنهان در تار و پود هستی نهاده تا آدمی در مسیر رشد، از آن عبور کند و به مرتبهای بالاتر از آگاهی و حضور برسد. جهان امروز، با همهی پیشرفتهایش، این حقیقت را نهتنها کمرنگ نکرده، بلکه آن را آشکارتر ساخته است؛ زیرا انسان معاصر، در میان هیاهوی تکنولوژی و شتاب زندگی، بیش از هر زمان دیگر، با اضطرابها، بیمها و بحرانهایی روبهروست که روح او را به لرزه میافکنند و او را به جستوجوی معنایی ژرفتر از زیستن وامیدارند.
کپی رایت © 1405 پیام اصلاح . تمام حقوق وب سایت محفوظ است . طراحی و توسعه توسط IslahWeb