سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

از زمانی که خداوند به خلیل خود، ابراهیم علیه‌السلام، فرمان داد تا مردم را به حج فرا بخواند، دل‌ها مشتاق این خانه و آن سرزمین گشته‌اند، و کاروان‌ها از هر گوشه و کنار، روانه‌ی آن می‌شوند تا ندای خداوند متعال را لبیک گویند. ابن عباس رضی‌الله‌عنهما می‌گوید: «وقتی ابراهیم از ساختن خانه‌ی کعبه فارغ شد، به او گفته شد: در میان مردم ندا بده (که به حج آیند). ابراهیم گفت: پروردگارا! صدای من به مردم نمی‌رسد. خداوند فرمود: ندا بده، رساندن صدا با من است. پس ابراهیم ندا داد: "ای مردم! بر شما واجب شده است که حج این خانه‌ی کهن را به‌جا آورید، پس حج کنید". و این ندا را تمام آنچه میان آسمان و زمین است شنید. آیا نمی‌بینی که مردم از دورترین نقاط زمین می‌آیند و لبیک می‌گویند؟»

دهه اول ماه ذی‌الحجه از روزهای بسیار بزرگی است که خداوند متعال آن را بر سایر روزهای سال برتری داده است. در این ایام، اعمال نیک پاداش و ثوابی ویژه دارند. در این مطلب، به فضیلت عمل صالح در دهه اول ذی‌الحجه و اهمیت این روزهای مبارک می‌پردازیم.

یوسف قرضاوی یکی از پرنفوذترین چهره‌های فکری و دینی معاصر در جهان اسلام بود. او با ترکیب عقلانیت و دیانت، تلاش کرد تصویری پویا، انسان‌محور و زمان‌شناسانه از اسلام ارائه دهد. فقه را از قالب‌های سنتیِ جامد بیرون آورد و آن را به مسئله‌ای زنده و مرتبط با مسائل معاصر بدل کرد. در کنار اندیشه‌های فقهی و سیاسی‌اش، شخصیتی روحانی و متعادل داشت که میان عقل و قلب، بین سنت و نوگرایی، و میان علم و دعوت توازن برقرار می‌کرد. آثار فراوان و تأثیرگذاری او، همچنان الهام‌بخش نسل‌های جدیدی از متفکران و دعوتگران مسلمان است.

خداوند در قرآن می‌فرماید: «وَالْفَجْرِ، وَلَيَالٍ عَشْرٍ، وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ» این آیات نشان‌دهنده جایگاه عظیم دهه اول ذی‌الحجه هستند؛ چنان‌که خداوند به آن‌ها سوگند یاد کرده است. علمای دین بر این باورند که ده روز نخست ذی‌الحجه از برترین ایام سال‌اند؛ حتی از جهاد در راه خدا نیز برتر. بزرگ‌ترین روز نزد خداوند نیز روز قربانی (دهم ذی‌الحجه، روز عید قربان) است.

حمد و ستایش خدایی را سزد که بر ما با خلق زمان‌های مبارک و اوقات خیر و پرفضیلت منت گذاشت و درود و سلام بر پیشوای رسولان و اسوه‌ی متقیان که فرموده است: «بورک لامتی فی بکور‌ها»؛ خیر و برکت امتم در سحرخیزی نهفته است. و درود و سلام بر خاندان و یاران راستینش باد. خدای عزّ وجلّ بعضی از زمان‌ها را مبارک و بعضی از اماکن را، مانند مکه‌ی مکرمه، مدینه‌ی منوره، بیت‌المقدس، مساجد و ... را مبارک و باعث خیر و برکت و مکان رحمتهای خویش قرار داده است.

حواستان به خداوند باشد؛ برای کسی که 20 سال پیش برای درآوردن همه برنامه زندگی‌اش از جمله ساعت خوابش از قرآن شروع به تحقیق کرده بود، هنوز هم یک مقدار غیر منتظره است. ظاهرا، انتظار در آوردن یک توصیه کلی مانند ساعات خواب (به عنوان طولانی‌ترین زمان اختصاص یافته برای فعالیت‌های روزمره)، برای انسان با تفاوت‌های فراوانش، انتظار نادرستی است. توصیه‌های کلی از این جنس اند: حواستان به خداوند باشد. اینکه چکار می‌کنید و چگونه، در درجه دوم اهمیت است. مهم این است که هر چه می‌کنیم، هر چه می‌گوییم و هر چه در سر می‌پرورانیم، در هر حال، حواسمان به خداوند باشد.

این مقاله به تحلیل دین به‌عنوان یک نظام جامع معرفتی پرداخته و تبیین می‌کند که دین از دو حوزه متمایز اما مکمل تشکیل شده است: علوم وحیانی و علوم انسانی-تجربی. در این پژوهش، ابتدا دین به‌عنوان یک مجموعه معرفتی تعریف می‌شود که دو منبع اصلی معرفت، یعنی وحی و عقل/تجربه، را در بر می‌گیرد. از سوی دیگر، ویژگی‌ها و کارکردهای هر یک از این دو حوزه بررسی می‌شود: علوم وحیانی که در قالب آموزه‌های دینی و متون مقدس قرار می‌گیرند، به هدایت انسان در ساحت معنوی و اخلاقی پرداخته و در مقابل، علوم انسانی-تجربی که از طریق عقل و تجربه به شناخت طبیعت و جامعه می‌پردازند، به تأمین نیازهای مادی و اجتماعی انسان کمک می‌کنند. مقاله به ارتباط و تعامل این دو حوزه در قالب یک سیستم منسجم می‌پردازد و بر این نکته تأکید دارد که علوم انسانی-تجربی و علوم وحیانی با هم میتوانند نیازهای مادی و معنوی انسان را برآورده کنند و دین مجموعه‌ی کاملی از این دو حوزه است. همچنین، کارآمدی مدل دوحوزه‌ای دین در مواجهه با چالش‌های مدرن مانند اخلاق زیستی، مسائل زیست‌محیطی، و عدالت اجتماعی به‌عنوان یک نظام جامع معرفتی بررسی می‌شود. نهایتاً، مقاله به نقد دیدگاه‌های مخالف که دین را صرفاً وحیانی یا صرفاً انسانی می‌دانند، پرداخته و نشان می‌دهد که تفکیک مطلق این دو حوزه ناکارآمد است.

در این گفتار، مفاهیمی چون اخلاق دشمنی، مدارا با غیر، اصالت صلح و کرامت انسانی در قرآن بازخوانی می‌شوند. همچنین، به چالش‌هایی مانند ناسخ و منسوخ، فرآیند تکوین ایمان در بستر آزادی، جهاد به‌مثابه پرورش انسان و محدودیت‌های کارآمدی دین در جهان معاصر پرداخته می‌شود. این بررسی نگاهی نو به قلمرو دین در زمانه‌ی اکنون می‌افکند.

سپاس و ستایش برای الله پروردگار جهانیان که قرآن را به‌صورت کلامی منظم و مؤلَّف نازل کرد و آنرا به مقتضای مصالح مردم به تفاریق فرو فرستاد و بر دو قسم محکم و متشابه وحی فرمود، کتابی با دلایل روشن و براهین قاطع انشاء نمود که کلید منافع دنیوی و اخروی و معجزه جاویدان نبوی در همه‌‌‌‌‌ی زمانهاست.

مقاله پیش‌رو با نگاهی انتقادی و تحلیلی، به واکاوی شکاف عمیق میان «الگوی معیشتی پیامبر اسلام» و «عملکرد حکمرانان در طول تاریخ» می‌پردازد. نگارنده معتقد است که سنت نبوی با تکیه بر عدالت توزیعی، زهد آگاهانه رهبر و نهادسازی برای حمایت از محرومان، پیوندی ناگسستنی میان اخلاق و اقتصاد ایجاد کرد. با این حال، فرآیند تبدیل «خلافت» به «سلطنت» در دوران اموی و عباسی، آغازگر انحرافی ساختاری بود که در آن بیت‌المال به خزانه شخصی تبدیل و شکاف طبقاتی نهادینه شد. این نوشتار ضمن نقد نقش توجیه‌گرایانه برخی نهادهای دینی در اعصار میانه، در نهایت به بن‌بست‌های معاصر در جوامع اسلامی اشاره می‌کند؛ جایی که ثروت‌های کلان نفتی نه در مسیر برابری انسانی، بلکه در خدمت ساختارهای رانتی، تبعیض علیه کارگران مهاجر و بقای نظام‌های تمامیت‌خواه قرار گرفته است.