ترجمه: پونه بناکار حقیقی
اشاره
پروفسور پل جی واتسن دکترای خود را در رشتهی روانشناسی فیزیولوژیک از دانشگاه تگزاس دریافت کرده است. مطالعات اولیهی او بر زمینهی سازوکارهای مغزی در کنترل حالتهای انگیزشی متمرکز بوده است. پس از ورود به دانشگاه تنسی، به گسترهی روانشناسی دین و تئوریهای شخصیت رو میآورد و مطالعات متعددی در این زمینهها انجام میدهد. پژوهشهای وی در گسترهی شخصیت بیشتر بر ساختار شخصیتی نارسیسیزم، باورهای غیر عقلانی، و فردگرایی-جمعگرایی متمرکز است. وی در گسترهی روانشناسی دین، روش پژوهش تجربی در چارچوب زمینهی ایدئولوژیک را بنیان نهاد و مطالعات گستردهای براساس و در تأیید این تئوری انجام داده است.
بیان تقسیمی که با توجه به باور به خدا بین فیلسوفان وجودی مطرح میشود، لازم به نظر میرسد.
گزارش سخنرانی دکترمقصود فراستخواه در نشست «تحولات گفتمانی، امکانات و صور دیناندیشی و دینداری در دنیای کنونی با تأکید بر ایران»
گروه علمی- تخصصی جامعهشناسی دین انجمن جامعهشناسی ایران، چندی پیش نشستی را با عنوان «تحولات گفتمانی، امکان و صور دیناندیشی و دینداری در دنیای کنونی با تأکید بر ایران»، برگزار کرد که طی آن، مقصود فراستخواه، یکی از اعضای اصلی این گروه به سخنرانی پرداخت. فراستخواه سالهاست که دروس جامعهشناسی دین و مطالعات فرهنگی در حوزه دین را برای دورههای دانشگاهی کارشناسی ارشد علوم اجتماعی و نیز مطالعات فرهنگی تدریس میکند.
مقدمه
محمد عابد الجابرى، اندیشمند عرب معاصر، با آرزوى کشف استواریها و متغیرهاى میراث عرب به موضوع اصلىاش در نقد و بازسازى تفکر عربى نزدیک مىشود. سهم او در تشریح اندیشه و فرهنگ عربى، هم آگاهىبخش است و هم بدیع. پروژه فکرى جابرى مرکب از دو انگیزه و محرک عمده است؛ نخستین انگیزه، شامل تحلیلى انتقادى است با هدف آشکار سازى آنچه که به باور او، ماهیت تناقضآمیز عقل عربى مدرن مىباشد. انتقادات هوشمندانه او از تفکر عربى مدرن، در کتاب او به نام «الخطاب العربى المعاصر» (گفتمان عربى معاصر)، منتشرشده در 1982 م، و نیز در تعداد زیادى از دیگر نوشتهها، به تفصیل آمده است.
این نوشته مشتمل بر سه قسمت مستقل و در عین حال مرتبط است که کنکاشی است در آغاز. آغازی بر خدا برای انسان و در زبان برای خدا و در خدا برای زبان.
در بخش اول آن به بررسی پایههای معرفتی بحث و سخنی در حدود و صغور معرفت انسانی تحت عنوان «انسان و هستی هرمنوتیکی» میپردازم. در بخش دوم به بررسی محتوای اصلی منتها نه به اندازه کافی پخته بحث با مدخل «... و خدایی که در این نزدیکی است...» خواهم پرداخت و از آن پس پایان و تکمله بحث را با سخنی در معنای وجودی و ذهنی بودن خدا یا جدال خارجی و ذهنی بودنش با نام «یک کلمه دقیقاً چه میتواند باشد؟!» رقم خواهم زد. انسان و هستی هرمنوتیکی هر درکی، مسبوق به حضور آدمی در هستی است.
1. دانشوران مسلمان از نظریهی فطرت براى تحکیم مدعیات گوناگونى بهره جستهاند. به طور کلى، نظریهی فطرت در دو حوزه متفاوت طرح شده است:
1-1. حوزه امور اعتبارى، بویژه مسائل حقوقى و اخلاقى: در این عرصه، کوشش بر آن بوده است که با استناد به نظریهی فطرت براى پذیرش و مقبولیت دستگاه احکام و تکالیف حقوقى و اخلاقى دین، مبنایى خردپسند و استوار فراهم آورند. در این حوزه، «فطرى بودن» دین دستکم دو تفسیر متفاوت یافته است:
نقد گفت وگوی «معرفتشناسی اسلامی در تطبیق با نظامهای معرفتی دیگر» فرازهای گفت وگو بحث درباره علوم انسانی و اجتماعی و چگونگی استفاده از آنها در زمینهی علوم نقلی اسلامی/ ضرورت شناخت فلسفهی دینی علوم در غرب/ ضرورت شناخت محیط پیدایی، الگوهای معرفتی و خاستگاه آنها/ شناخت میراث نقلی خود به منظور یافتن نقاط تلاقی و جدایی نظام معرفتی توحیدی و نظامهای معرفتی دیگران.
امام ابن القیم -رحمه الله- در فصلی از کتاب «زاد المعاد فی هدی خیر العباد» که آن را فصلی در مراحل رفتار پیامبر با کفار و منافقین از بعثت تا وفات نامیده است سیاق جهاد در اسلام را چنین خلاصه میکند. اولین چیزی که خدای تبارک و تعالی به پیامبر (ص) وحی کرد این بود که با نام پروردگارش که خالق است به قرائت بپردازد و این ابتدای نبوت او است و خداوند به او فرمان داد برای خود به قرائت مشغول گردد و تبلیغ نکند و بعد از این مرحله بود که آیات «یاا ایها المدثر "قم فأنذر» نازل شدند به عبارت دیگر ایشان با «إقرأ» به نبوت رسیدند و با «یا ایها المدثر» رسالت یافتند. به دنبال آن او مأمور شد ابتدا به انذار خویشاوندان نزدیک خود بپردازد و آنگاه قوم خود و بعد از آن هم عربهای اطراف را انذار نمود و سرانجام نیز به انذار تمام جهانیان پرداخت.
ارتباط عقل و ایمان و سؤال تقدم و تأخر هر یک نسبت به دیگری همواره برای فلاسفه و متألهان مطرح بوده است. در سلسله نوشتارهای «عقل و ایمان» پاسخهای عمده فلاسفه غربی جدید و متألهان اسلامی و غربی را به این مسأله بررسی میکنیم. در نوشتارهای قبلی عقلگرایی حداکثری، ایمانگرایی کرکگور، ایمانگرایی ویتگنشتاین، انتقادها به عقلگرایی، ریشههای ایمانگرایی در مسیحیت قرون وسطی و عقلگرایی انتقادی را بررسی کردیم. در این نوبت به بررسی ایمان عقلی کانت میپردازیم.
ترجمه: على حقى
تعبیر «فلسفهی دین» تعبیرى است که تقریبا بتازگى به واژگان فلسفى راه یافته است؛ اما آنچه اکنون بر آن دلالت دارد، به قدمتخود فلسفه است. یکى از نخستین انگیزهها براى تامل فلسفى، در یونان باستان و هر جاى دیگر، ظهور تشکیلاتى در خصوص تعالیم دینى بود؛ چه، باورها و مفاهیم دینى همیشه مایه اصلى بحث فلسفى بودهاند.
کپی رایت © 1401 پیام اصلاح . تمام حقوق وب سایت محفوظ است . طراحی و توسعه توسط شرکت برنامه نویسی روپَل