١ـ هێزی (بصر) :
هێزێکە لە نەفسی ئینساندا لە ڕێی چاوەوە کار ئەکات، بۆ وەرگرتنی عیلم لە جیهانی بینراو، لە سوننەت و یاساکانی جیهان، ئەوەی بەصەر بەدەستی ئەهێنێ پێی ئەوترێ (علومی تەجریبی){بە تەعبیری قورئان" علومی بەصەری}، واتە کاری کەشف کردنی یاسا سروشتیەکانە، لە قورئاندا :
بصر بریتی نیە لە چاو (عین) قلب یان فوءاد بریتی نیە لە دڵ، سمع بریتی نیە لە گوێ (اُذُن)، بەڵکو ئەم سیانە سێ هێزن لە هێزەکانی ڕۆح و نەفسی ئینسان ... (بصر) چاو نیە.
دیاره ژیانی هه‌موو مرۆڤه‌كان ناخۆشی و ته‌نگانه‌ی تێدایه و كه‌س نییه كه تووشی گرفت نه‌بێت، به‌ڵام ئێمه زۆر جار به هۆی ئه‌وه‌ی‌كه ئاگاداری گرفتی خه‌ڵكی‌تر نین، واده‌زانین كه به‌س بۆ خۆمان كێشه‌مان هه‌یه.
هەناسەدان و فوکردن لە هەرشتێک کە گەرم بێت یان لەکاتی پژمیندا، هەڵمژینی ئەو پرژانە دەبێتە هۆی گواستنەوەی زۆرێک لە نەخۆشیەکانی درمەکانی وەک هەڵامەت و سورێژە و سیل و نەخۆشی پێست، و چەندین نەخۆشی تریش بە تایبەتی ڤایرۆسیەکان.
بۆ ئێمه‌مانانی موسڵماﻥ ﻭ نيشتيماﻥپهﺭﻭهﺭ نهﻭﺭﯙﺯ جگه لهﻭهﯼ مێژﻭﻭﯼ ﺩه‌یاﻥ ساڵ له کاﺭ له‌سهﺭکرﺩنی ناسيۆناليزمی کوﺭﺩﯼ ﻭ خه‌باتی خوێناﻭﯼ نه‌تهﻭﺍیه‌تی، کرﺩﻭﻭیه‌تی به جهﮊﻥ ﻭ ھێمایه‌کی نه‌تهﻭه ﻭ جوڵانهﻭه سياسيه مافخوﺍﺯه‌کهﯼ، ھهﺭﻭه‌ھا له جهﻭھهﺭیشدﺍ ھه‌ڵگرﯼ ھێما ﻭ ڕه‌گێکی ئيسلامی قوڵه.
*حیزبەکان بۆ ئەوە دانراون تاکوو خۆیان بە قوربانی نیشتمان کەن، نەک نیشتمان بە قوربانی خۆ کەن.
2ی خاکه‌لێوه‌ی 1396ی هه‌تاوی هاوڕێکه‌وته ده‌گه‌ڵ 35ـه‌مین ساڵوه‌گه‌ڕی ماڵئاوایی خوێنینی سوورخه‌ڵاتی ڕێبازی"کوردایه‌تی و ئیسلامه‌تی"و شه‌هیدی ڕچه‌ی نیشتمان دۆستی و ئایین په‌روه‌ری و ئه‌ندێشه‌سه‌روه‌ری و خوادۆستی و گه‌ل ویستی و ڕاستی و پاکی و دڵڕووناکی، عه‌للامه مه‌لا عه‌بدولکه‌ریمی شاریکه‌ندی.
پێکهاتەی داستانی و چیرۆکیی له قوڕئانی پیرۆزدا شێوازگەلی جۆراوجۆری هەیه کەوا دەکرێ له گۆشەنیگای جیاوازدا تاوتوێ بکرێت، بۆ نموونه:
یەکەم: فرەچەشنی ڕیزبەندی ڕووداوەکان
ئه‌وانه‌ی كه له ساڵانی ڕابردوودا دیارده‌ی شه‌ڕی ژیاره‌كانیان هێنایه‌پێش، له هه‌ر سه‌رده‌مێكدا داڕشتن و هه‌ڵچنینی ئه‌و گه‌ڵاڵه‌یه‌یان به كه‌سانێكی دیكه سپاردووه. هه‌ڵبه‌ت نه به شێوازێك كه بانگهێشتیان بكه‌ن و ڕاهێنانیان له‌سه‌ر بكه‌ن و بڵێن ئه‌وه ئێوه و ئه‌وه‌ش پازڵ و ئه‌وه‌ش ڕێنمایی و یارمه‌تی ئێمه، ده‌ی ئێوه‌ش ڕێكی بخه‌ن.
له‌وانه‌یه به‌ڕای زۆر كه‌س سه‌قاڵبوون به بابه‌ته‌كانی سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر، زۆر پێویست نه‌بێ، چونكه بڕوایان وایه كه سه‌باره‌ت به ڕاڤه و شیكاریی ئه‌و، بیرمه‌ندانێكی زۆر كتێبیان نووسیوه و قسه‌یان له‌سه‌ر كردووه! و هیچ وته و خاڵێكی تر سه‌باره‌ت به سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر(د.خ) له ڕوانگه‌ی ئه‌وانه‌وه به نهێنی نه‌ماوه‌ته‌وه.
كاتێك كورد لە چركە ساتێكدا لە ئەنجامی كیمابارانكردنێكدا پێنج هەزار روح و تاك لە دەست دەدات بەبێ بونی هیچ پەرچە كردارێكی جیهانی و دەنگدانەوە و بەدەمەوە هاتنێكی جیهانی,كۆمەلگا و تاكی كوردی تۆشی گۆمان دەبێت لە بەرامبەر گوتارەكانی مافی مرۆڤ,چونكە پیی وایە داكۆكیكارانی مافی مرۆڤ لە ئاست بەرپرسیاریتیدا نەبونە.
کۆپی ڕایت 1405 په‌یامی ئیسلاح. ھەموو مافێکی ئەم ماڵپەڕە، پارێزراوە. ئامادەکردن و په‌ره‌پێدان لەلایەن IslahWeb