سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

 بی‌شک فضیلت‌های امر به معروف و نهی از منکر بر اهل علم و عمل پوشیده نیست چرا که خیر بودن امت و رستگارشدن در سایه این کار عظیم حاصل می‌شود. فرض بودن این عمل کاملاً عیان است اما از آنجا که این عرصه به اقیانوس‌های بیکران شبیه است شناکردن در آن غواصان خاص خود را می‌طلبد تا به اعماق اقیانوس برسند و مروارید گرانبها را صید نمایند. شاید جواب فضیل بن عیاض در جواب این سٶال که چرا امر به معروف و نهی از منکر نمی‌کند گویای عظمت این کار باشد.

علامه یوسف قرضاوی با تأکید بر اینکه وفاداری نسبت به رسول خدا با ارائه‌ی سیره و رسالت آن حضرت به جهانیان امکانپذیر است نه با حمله به سفارتخانه‌ها، در ارتباط با حوادث پیش آمده و بی‌حرمتی برخی از جاهلان به ساحت نبوی مردم را به خشم همراه با حکمت و تعادل فرا خواند.

پیش‌تر به برخی از بیماری‌های کشنده امت اسلام که آفات و امراض زیادی را به همراه آورده و مقاومت امت را در برابر دشمنانش کم کرده است اشاره کردیم؛ اکنون یکی دیگر از این بیماری‌ها را که اخیرا به پیکره آن اصابت کرده است یادآور می‌شویم.

استاد یوسف قرضاوی در صفحه‌ی شخصی خود در شبکه‌ی اجتماعی توییتر در سوگ همسرش «إسعاد عبد الجواد» مطالبی را منتشر نموده است که ترجمه‌ی آن در زیر آورده شده است.

9. تغییر رأی و اندیشه:

همان‌گونه که، تغییر آگاهی‌ها از عوامل تغییر فتواست، تغییر در رأی و اندیشه نیز عاملی تأثیرگذار است.

گاهی تغییری در نوع آگاهی‌ها و معلومات پدید نمی‌آید؛ ولی اندیشه و فکر مجتهد به دلیل گسترش دامنه‌ی آگاهی‌هایش، نیز نگاه وی به مدارس مختلف فقهی و مقایسه‌ی آن‌ها با هم یا به سبب برّرسی دوباره و تجدید نظر در دیدگاه‌هایش و تجزیه و تحلیل آن‌ها، ممکن است که تغییر یابد؛ و آن‌چه پیش‌تر برایش پنهان و مبهم بوده، آشکار و روشن گردد؛ در نتیجه، رأی و حکم فقهی وی تغییر یابد.

تقریباً می‌توان گفت: آن‌هایی که در دوران ما در باره‌ی اسلام، پیام این دین و تمدن آن به نگارش می‌پردازند، به دو گروه مخالف تقسیم می‌شوند: گروهی جنبه‌ی انعطاف‌پذیری و «تجدد» (137) را در قوانین و آموزه‌های اسلام به گونه‌ای برجسته نشان می‌دهند

1-5. مفهوم تغییر آگاهی‌ها؛

منظور از تغییر آگاهی‌ها، تغییر دانستنی‌ها در زمینه‌ی شریعت یا درباره‌ی رخ‌دادهای زندگی است. از نمونه‌های تغییر آگاهی‌ها در زمینه شریعت این که، فقیه یا مفتی، حکم یا فتوای خود را بر حدیثی مشخص بنا می‌کند؛ و پس از روشن‌شدن ضعف حدیث برای وی، فتوای خود را در پی آن تغییر می‌دهد.

حتّی در حدیثی وارد شده، که پیامبر اکرم (ص) در برخی موارد برای شراب‌خوار، هیچ گونه مجازاتی تعیین نفرموده است.

3-2. رویکرد اصحاب به تغییر فتوا: 

هر کس به عمل‌کرد اصحاب و سنّت خلفای راشدین نظری بیفکند، خواهد دید، که آنان در به کارگیری قاعده‌ی تغییر فتوا با تغییر حالات، داناترین و فقیه‌ترین مردم بوده‌اند. نمونه‌هایی متعدّد در این زمینه وجود دارد، که در کتاب‌ها به آن اشاره شده است:

ابن قیم -رحمه الله- می‌گوید: 

حقیقت مغفرت همانا پرهیز از شرّ و پیامد گناه است و «مِغفَر» عبارت است از كلاهخودی كه سرِ انسان را از آسیب محفوظ می‌دارد، از این قبیل است.[1]