سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

از نقطه‌ای آغاز می‌کنم که به زعم این قلم لبّ لباب اندیشه ملکیان است. ابتدا سخنی از وی نقل می‌کنم و سپس تأویلی از آن را در ادامه بسط می‌دهم و فی‌النّهایه‌ نکاتی پیرامون اندیشه‌ی وی طرح کنم. بدیهی است که نگارنده، تنها فهم خود را از کلام ملکیان بیان می‌دارد و مدافع و متنقد همین فهم خواهد بود نه شخص ملکیان و یا تصورات حقیقی وی.

۱. پرسش اصلی من در این نوشتار این است:
آیا مسلمانی و سکولاریسم با یکدیگر قابل جمع است؟ آیا فرد می‌تواند هم مسلمان باشد و هم به نحو سازگاری به اقتضائات سکولاریسم پایبند باشد؟
در حدّی که من درمی‌یابم یکی از مهمترین پیش‌شرطهای تحقق سکولاریسم، التزام به فضیلتی است که می‌توان آن را «رواداری بر مبنای احترام متقابل» نامید. اگر این ادعا درست باشد، در آن صورت پاسخ پرسش اوّل تاحدّ زیادی در گرو پرسش دیگری خواهد بود:
آیا یک مسلمان از آن حیث که مسلمان است می‌تواند فضیلت «رواداری بر مبنای احترام متقابل» را به رسمیت بشناسد؟

حقیقت قدسی از ورای سکوت می‌تراود. قرآن در بیان داستان زندگی زکریا سکوت را نشانه ای از سوی خداوند می‌شمارد: «قَالَ رَبِّ اجْعَل لِی آیَةً قَالَ آیَتُکَ أَلاَّ تُکَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَ لَیَالٍ سَوِیّاً (10) فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ مِنْ الْمِحْرَابِ فَأَوْحَى إِلَیْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُکْرَةً وَعَشِیّاً»(مریم، ۱۰-۱۱).

 1. حاجتی به یادآوری نیست که استاد محترم مصطفی ملکیان از روشنفکران مهم و تأثیرگذار دوران معاصر است.
در دهه اخیر، آثار زیادی از ایشان در قالب مقاله، سخنرانی، گفتگو و ترجمه منتشر شده است. آراء دین‌شناختی، فلسفی، اخلاقی و روان‌شناختی ایشان نیز در "سنت و سکولاریسم"، "راهی به رهایی"، "مشتاقی و مجهوری"، "مهر ماندگار" و "حدیث آرزومندی" به چاپ رسیده است. پیش از این توفیق داشته‌ام تا در باب آراء دین‌شناختی ایشان و ربط و نسبت میان تدین و تعبد نکاتی را متذکر شوم[1].
در این نوشتار می‌کوشم تا به منظومه اخلاقی ایشان پرداخته، مواضع ایشان را در یکی از مباحث فرااخلاق[2] (رابطه میان دین و اخلاق) و اخلاق هنجاری[3] (تأکید بر اخلاق فضیلت‌گرا[4] در قیاس با اخلاق فایده گرا[5] و وظیفه گرا[6]) به بحث بگذارم. برای روشن‌تر شدن مطلب، مواضع ایشان را در موارد فوق با آراء روشنفکران دینی متقدم (مرحوم مهدی بازرگان و مرحوم علی شریعتی) و روشنفکران دینی متأخر (عبدالکریم سروش و محمد مجتهد شبستری) قیاس می‌کنم.

 سکولارها و قرآن کریم:
الحمد لله ربّ العالمین والصّلاة والسّلام علی سیّدنا محمّد وعلی آله واصحابه واتباعه اجمعین الی یوم الدّین. در دو شماره‌ی قبل به پاره‌ای از دیدگاههای عقل‌گرایان پیرامون وحی، دین و حکومت دینی پرداختیم. به حول و قوّه‌ی الهی در این قسمت نیز به بررسی مختصری پیرامون «قرآن کریم و عقل‌گرایان سکولار» خواهیم پرداخت.

این مقاله از نه نکته تشکیل شده، که از حکمت‌های بی‌شمار رمضان، نه نکته‌ی آن را بیان می‌کند. «‏شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقرآن هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ»

پانزده مبدأ و قاعده‌ی ذیل، لبّ و خلاصه‌ی مبادی و اصول «دموکراسی» مورد نظر اخوان هستند، ما به صورت علنی و صریح این مبادی را توضیح داده‌ایم و تمامی احزاب و نیروهای سیاسی مصر را به تأیید آن‌ها به عنوان یک «پیمان ملی» دعوت کرده‌ایم چنانکه این مبادی جزو برنامه انتخاباتی اخوان در نوامبر سال ۱۹۹۵ میلادی نیز بودند.

اشاره: دکتر عبدالنعم ابوالفتوح، نزد بیشتر اعضای اخوان المسلمین و نیز دیگر نیروهای سیاسی مصر، به داشتن بیشترین میزان دگرپذیری در مقایسه با دیگر اخوانی‌ها اشتهار دارد. او در عین حال از باشهامت‌ترین و بی‌پرواترین مخالفان حکومت مصر است. دکتر ابوالفتوح از پیشگامان نوگرایی در درون جماعت اخوان است. او در بیان افکار و دیدگاه‌هایش از جرأت و صراحت بالایی برخوردار است و از پاسخ گفتن به هرگونه سؤالی در خصوص ساختار و تشکیلات اخوان ابایی ندارد. در گفتگویی با "اسلام آنلاین" دکتر ابوالفتوح به پرسش‌های فراوانی در خصوص وضعیت فکری جنبش اخوان و ارزیابی آینده سیاسی آن پاسخ می‌دهد و بیشتر انتقاداتی را که در مورد کار سازمانی جماعت هشتاد و چند ساله اخوان مطرح می‌شود، وارد نمی‌داند. بخش نخست این گفتگو در پی می‌آید:

عناوین برنامه:
- ظاهری‌های عصر جدید
- معطلّه‌های عصر جدید (کسانی که به تعطیلی نصوص معتقدند) و تعطیلی نصوص اسلامی
- پرسش‌های بینندگان
- مقاصد پنج‌گانه‌ی شریعت

و فکر می‌کنم
که این ترنم موزون حزن تا به ابد
شنیده خواهد شد.[1] " سهراب سپهری"

1. داریوش شایگان، هندشناس، روشنفکر و اندیشمند برجسته معاصر، بیش از چهل سال است که در فضای فکری ـ فرهنگی این دیار حضور دارد. از او آثاری چون ادیان و مکتب‌های فلسفی هند، بت‌های ذهنی و خاطره ازلی، آسیا در برابر غرب، هانری کربن: آفاق تفکر معنوی در اسلام ایرانی و افسون زدگی جدید: هویت چهل تکه و تفکر سیار به زبان فارسی به چاپ رسیده است. علاوه بر این، رامین جهانبگلو گفتگوی مبسوط خواندنی و جذابی با وی انجام داده که تحت عنوان زیر آسمان‌های جهان پیش‌ چشم اهل نظر قرار گرفته است. همچنین درباره او مقالات قابل توجهی به فارسی و زبان‌های اروپایی منتشر شده است.[2]