سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

این نوشتار با نگاهی انتقادی به حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴، ریشه اعتراضات نسل جوان (دهه هشتادی‌ها و نودی‌ها) را در «انسداد ارتباطی» و فقدان مهارت‌های گفت‌وگو می‌بیند. نویسنده با استناد به طرح‌های اجرایی پیشین، معتقد است نشنیدن صدای نسل جدید، ضعف سواد رسانه‌ای و مقاومت ساختارهای سنتی در برابر تغییرات سبک زندگی، فضا را برای موج‌سواری بدخواهان فراهم کرده است؛ راهکار نهایی، بازگشت به آموزش‌های مدنی، تقویت تفکر نقادانه و احیای اعتماد ملی از طریق گفت‌وگوی دوجانبه است.

پیش از این دیدیم که پیشینه­ی شریعت تاریخی در مورد حقوق بشر مربوط به غیرمسلمانان در هم­برهم است. از یک طرف، شریعت حقوق غیرمسلمانان را به رسمیت می‌شناخت و تا جایی که به زندگی، اموال و امنیت شخصی‌شان مربوط می‌شد، از حمایت برابر قانون برخوردار بودند. غیرمسلمانان همچنین از حق آزادی اعتقاد و حق تعیین سرنوشت برخوردار بودند تا جایی که شرایط قانونی و اجرایی آنها اقتضا می‌کرد. از طرف دیگر، فقهای کلاسیک برخی محدودیت‌ها را بر غیرمسلمانان در حوزه­ی طرز لباس پوشیدن، به نمایش گذاشتن نمادهای دینی، ساختن کلیساها در مناطق غالباً مسلمان­نشین، استفاده از اسب و حمل سلاح و غیره تحمیل کردند.

بحثمان را با مطرح کردن این پرسش که آیا نظم سیاسی مبتنی بر اصول اخلاقی اسلامی قادر به ترویج حقوق بشر است شروع کردیم. چنین استدلال کردیم که منتقدان قانون اسلامی، قضیه‌ای را مطرح کرده‌اند که زنان و غیر مسلمانان همچون مردان مسلمان دارای حقوق برابر نیستند. اما مدارک و شواهد ارائه شده توسط منتقدان شریعت در این زمینه ناقص و ناکافی هستند زیرا باید از خود پرسید که آیا این موارد مشکل­داری که مسلمانان و غیر مسلمانان و همچنین مردان و زنان را از یکدیگر جدا می‌کنند از خود ویژگی‌های ذاتی منابع اسلامی ناشی می‌شوند یا در اثر ناکامی علمای مسلمان برای بسط شریعت تا با شرایط مدرن مطابقت داشته باشند به وجود آمده‌اند. این حالت دوگانه را - حداقل تا اندازه‌ای- می‌توان به این حقیقت نسبت داد که منابع و احکام قانونی اسلامی ظاهراً آیات و احادیثی را که بر برابری تأکید می‌کنند با سایر آیات و احادیثی که تفاوت دینی و جنسیتی را تصدیق می‌کنند با هم جمع می‌کنند.

مفهوم حقوق بشر بیانگر مجموعه‌ای از ارزش‌های انتزاعی است که عینیت‌بخشیدن به آن‌ها برای تضمین یک زندگی باکرامت ضروری تلقی می‌شود. فرآیندی که از طریق آن، این حقوق انتزاعی حالتی عینی پیدا می­کنند، به هیچ وجه ساده یا روشن نیست. تأثیر ویژگی‌های تاریخی و اخلاقی یک فرهنگ خاص بر نحوه­ی درک و تفسیر حقوق بشر مسئله­ی اصلی است. این مقاله امکان شکل‌گیری سنتی از حقوق بشر را که ریشه در جهان‌بینی اسلامی دارد بررسی می‌کند و تأثیر باورها و ارزش‌های اسلامی را بر تفسیر و اجرای حقوق بشر مورد کاوش قرار می‌دهد.

آموزش روزه به کودکان، فرآیندی است که از هفت‌سالگی آغاز گشته و بر سه رکنِ «تدریج در زمان»، «تشویق عاطفی» و «نظارت بالینی» استوار است. هدف، نه شکنجه‌ی جسم، بلکه آماده‌سازیِ روح برای پذیرش مسئولیت‌های بزرگ در سن بلوغ است.

این مقاله به تبیین سه مقصد کلیدی روزه یعنی «پرورش مراقبه و بیداری وجدان»، «تقویت اراده در برابر غرایز» و «نظم‌بخشی به وقت» می‌پردازد و تأکید می‌کند که حقیقتِ تقوا، ضامنِ سلامتِ اخلاقیِ جامعه و رهایی از فساد است.

این مقاله بر نقش روزه در یکپارچگی امت از طریق هم‌زمانیِ عبادات و افطارهای جمعی تأکید کرده و خواستار پایان دادن به اختلافات در رؤیت هلال با تکیه بر محاسبات نجومی است؛ همچنین روزه را تمرینی برای «تفکر خلاق» از طریق شکستن عادت‌های روزمره می‌داند.

این مقاله به تبیین دو مقصدِ «انسانیت» و «آزادی» در روزه می‌پردازد؛ از یک سو بر درک رنج گرسنگان و انفاق تأکید دارد و از سوی دیگر، روزه را تمرینی برای حاکمیت بر نفس و رهایی از بردگیِ عادت‌ها می‌داند که مقدمه‌ای برای آزادیِ جوامع از استبداد است.

این نوشتار با نگاهی تحلیلی به فلسفه‌ی صیام، روزه‌داری را نه یک آیین صوری یا فصلی، بلکه سفری وجودی و هجرتی درونی برای بازگشت به «خویشتنِ تبعیدشده» و دستیابی به خودشناسی تعریف می‌کند. نویسنده با نقدِ ساختارِ تمدن مصرف‌گرا که جوهرِ عبادات را به رفتارهای مادی و تبِ خرید تقلیل داده است، بر این باور است که حقیقتِ رمضان در «سکوتِ گزیده» و «امساکِ ارادی» از زوائدِ هستی تجلی می‌یابد تا انسان را از زنجیرهای بندگیِ مدرن رها سازد. رمضان در این خوانش، آزمونی برای برهنه‌سازی جان از پیرایه‌ها و فرصتی زرین برای تغییر بنیادین و برقراری توازن دوباره میان انسان و جهانِ پیرامون بر مدار کرامت و آزادی است.

این مقاله به ضرورت تبیین فلسفه و مقاصد روزه در عصر حاضر می‌پردازد و تأکید می‌کند که برخلاف فقهِ صوری، باید به «فقهِ مقاصدی» روی آورد تا پرسش‌های نسل جدید و غیرمسلمانان پاسخ داده شود و پیوند میان عبادت و عقلانیت تقویت گردد.