سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

آسیب‌شناسی تربیت عادت‌گرا

«عادت دادن»، مانع «تربیت فعال» است!

بُعِثْتُ لِرَفْضِ العاداتِ «رسول اکرم (ص)»

باید عادت کرد به چیزی که عادت نکرد![32] «روسو»

«عادت دادن»، مانع «تربیت فعال» است!

ترک عادت[33] موجب «سلامتی» است! شاید در وهله‌ی نخست این تعبیرِ شگفت‌آور بر خلاف آن‌چه تا کنون شنیده شده است باشد، زیرا گفته‌اند: «ترک عادت موجب مرض است»، ولی این گزاره‌ی نامأنوس هم خود نوعی «خلاف‌آمد عادت» است و نشان‌دهنده‌ی بیرون آمدن از تلقین‌ها و چارچوب‌های از پیش تعیین‌شده‌ای که بدون تفکر و تعقل از آن پیروی می‌شود.

واژه‌ی «تقدّس» و قدسیّت بخشیدن به معنای پاک و منزه دانستن و یا غیر قابل نقد بودن چیزی یا کسی از عیب و نقص است[1] که خاستگاهی دینی دارد. از آن جا که دین به طور عموم در طول تاریخ بشری، مقدّس شمرده شده است، همه‌ی امور مربوط به دین و بعضاً رهبران دینی هم به اشتباه تقدیس گردیده‌اند و بدین بهانه هرگونه نقد اندیشه‌ها و عملکردهای آنان گناه محسوب شده و جرح و تعدیل افکار آنان با نقد متون مقدّس دینی برابر گرفته شده است.

به حسب وجود گوناگونی تعریف‌ها و نحوه عملکرد برنامه «فلسفه برای کودکان» ضروری به نظر می‌رسید که‌این معرفی مجدداً از زبان استادان و مدیران مؤسسه‌ای شنیده شود که آن را در چهل سال گذشته نیز برای اولین بار با همین نام در دنیا مطرح کردند و به اینجا رساندند. این مقاله برگرفته از محتوای آموزشی واحد درسی «آموزش تفکر فلسفی به کودکان 1 و 2» دانشگاه مونت کلر در مقطع کارشناسی ارشد «فلسفه برای کودکان» است که به روش یادگیری از راه دور به داوطلبان سراسر دنیا آموزش داده می‌شود.

استاد مصطفی ملکیان در سخنرانی حاضر به ترسیم معنای زندگی عقلانی می‌پردازد و در بیان مظاهر زندگی عقلانی، از دو مولفه عقلانیت نظری و عقلانیت عملی نام می‌برند. ایشان در تشریح مولفه عقلانیت نظری به توضیح شش ویژگی ـ «اعتبار قائل شدن به قواعد منطق صورت»، «معتبر دانستن قواعد ریاضیات»، «جدی گرفتن حساب احتمالات»، «توجه به آخرین دستاوردهای علوم تجربی طبیعی و انسانی» ، «پذیرفتن بهترین تبیین در هر مساله، عمل به تشخیص خویشتن و نه دیگران» ـ می‌پردازند و در ادامه برای تبیین مشخصات عقلانیت عملی از سه ویژگی این عقلانیت تحت عنوان: عقلانیت در اهداف، عقلانیت در وسایل و عقلانیت در گفتار سخن می‌گویند و با تأکید بر عقلانیت در گفتار به تشریح مختصات آن می‌پردازند.

«خوش‌خیالی»، یعنی دلخوش کردن به امید و آرزوهائی که در ذهن خود می‌پرورانیم، در حالی که معلوم نیست تا چه حد با واقعیات بیرونی انطباق داشته باشد. آدمی عادت دارد آینده را آنطور که دوست دارد و تمایلاتش ایجاب می‌کند ببیند. البته ممکن است ادعا شود خوش‌بینی همیشه روحیه و انرژی مثبت می‌دهد، اما طرف دیگر قضیه را هم باید دید که اگر به اتکاء خوش‌خیالی مواجه با شکست شدیم، چگونه با يأس و نومیدی مقابله کنیم؟

آسيب‌شناسي تربيت ديني

زماني كه «آموزش ديني»، مانع «تربيت ديني» است!

«دین‌دهی»، مانع «دین‌یابی» و «دین‌آموزی» حجاب «دین‌ورزی» است!

زمانی که «آموزش دینی»، مانع «تربیت دینی» است!

یکی از اشتباه‌های مکرری که امروزه از روی غفلت و عادت انجام می‌شود، ملازمه‌ای است که میان «منِش دینی» -یا به عبارتی «حس مذهبی»-  و «دانش دینی» قائل می‌شوند و می‌پندارند که شرط قطعی دین‌دار بودن و دینی شدن، تراکم اطلاعات و اندوخته‌های حفظی و صوری دانش دینی است،

قبل از هر چیز بهتر است اشاره‌ای داشته باشیم به اینکه نفس آدمی دارای ویژگی‌ای است که چون حالتی در آن تکرار شود آن حالت، صفت و ویژگی همیشگی وی می‌گردد (به عبارت دیگر تکرار خود سبب ثبات صفت نفسانی در انسان می‌شود).

این نوشتار مجموعه‌ای از ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری روشنفکران را برمی‌شمارد و روشنفکری را فراتر از صرف داشتن سواد، نگاهی کلی، انصاف، عدالت‌خواهی، دوری از کینه، تلاش برای آگاهی، احترام به دیگران، اعتراف به خطا و توانایی نقد خود معرفی می‌کند. همچنین تأکید می‌کند روشنفکر به جای تمرکز صرف بر اخلاق فردی، فعالانه در پی رصد حوادث اجتماعی و تعامل عقلانی با دیگران است. روشنفکری با دین‌داری سازگار است و ترکیب این دو، توسعه‌ی متعادل شخصیت را به دنبال دارد. در نهایت، روشنفکری جایگاهی متکی به ویژگی‌های انسانی است که هر فرد می‌تواند به آن دست یابد و برای جامعه مفید باشد.

برای کسانی که سنگسار ثریا را دیده‌اند چندین سؤال به ذهن می‌آید که لازم است بدانها پاسخ داده شود. اما قبل از آن ناگزیر از یک مقدمه‌ام تا ابعاد قضیه روشنتر شود. یکی از مهمترین سوره‌هایی که مربوط به داستان سنگسار است سوره نور است. اصولاً مجازات‌ها در تمامی ملل و نحل برای برقراری امنیت اجتماعی امری پذیرفته شده است و بعید می‌دانم که کشوری باشد که اجازه دهد به حریم خانواده‌ها تجاوز بشود. البته من در مورد شرایطی صحبت می‌کنم که در یک جامعه قوه قضاییه مستقل داشته باشیم و قضات آن جامعه از دو عنصر درست دانی و درست عمل کردن و به تعبیر اسلامی تقوا و اجرای حدود برخوردار باشند.

خادمان مسجد الجُمیره در شهر دبی کشور امارات بیش از ده سال است با شعار  « درها را باز کنید تا ذهن ها باز شود» روزانه پذیرای مهمانان غیر مسلمان به داخل مسجدشان هستند. مسجد الجُمیره تنها مسجد کشور امارات است که اجازه ورود و بازدید غیر مسلمانان به داخل مسجد را می دهد.

البته به جز بازدید، خادمان مسجد برنامه هایی را از جمله بازدید از صنایع  دستی ، پذیرایی از مهمانان با غذاهای سنتی و پرسش و پاسخ در زمینه های مختلف