مسئلهی روزهداری کودکان در سنین پایین، جنجال گستردهای را در شبکههای اجتماعی برانگیخته است؛ در حالی که برخی خواستار اجبار آنان به روزهداری در ماه رمضان هستند، برخی دیگر با این ایده مخالفت ورزیدهاند. «دارالإفتاء» مصر با انتشار مطلبی در صفحه رسمی خود در تاریخ ۲۶ مارس، به این شک و تردیدها پایان داد و اعلام کرد: «ما خواستار آن هستیم که کودکان برای به پایان رساندن روزه تا انتهای روز تحت فشار قرار نگیرند؛ چرا که آنان مکلف نیستند و در این امر باید اصل تدریج رعایت شود.»
اما کودک چگونه باید بهصورت تدریجی روزه بگیرد؟ آیا سن مشخصی برای شروع وجود دارد؟ در چه مواردی روزه برای کودک ممنوع است و چه شرایطی به آنان کمک میکند؟ دکتر «عائشه صقر»، متخصص تغذیه درمانی و چاقی در بیمارستان العمادی دوحه، در گفتگو با «الجزیره نت» به این پرسشها پاسخ میدهد.
تدریج در روزهداری
دکتر صقر میگوید آغاز تدریجی روزه به وضعیت جسمانی، سلامتی و سن کودک بستگی دارد. اگر کودکی از سلامت کامل برخوردار باشد، سن مناسب برای شروع تمرین روزهداری ۵ تا ۶ سالگی است؛ به این صورت که کودک روزانه ۴ ساعت از خوردن و آشامیدن خودداری کند. این مدت بهتدریج به ۶ ساعت، سپس ۸ ساعت و در نهایت به یک روز کامل افزایش مییابد که این امر بسته به میزان سختی یا آسانی کار برای کودک و تشخیص مادر است. او میافزاید برخی کودکان ممکن است به چندین سال زمان برای این تمرین نیاز داشته باشند، در حالی که برخی دیگر توانایی جسمی بالایی داشته و میتوانند از سنین پایین روزه کامل بگیرند، مشروط بر اینکه در زمان افطار بهخوبی و بهطور متمرکز تغذیه شوند. همچنین توصیه میشود کودکان روزهدار در طول روز استراحت کنند تا انرژی کمتری صرف کرده و توان ادامه دادن داشته باشند.
سن مناسب برای روزهداری کامل
دکتر عائشه معتقد است نمیتوان سن ۷ یا ۹ سالگی را بهعنوان سن قطعی برای روزه اعلام کرد؛ زیرا ممکن است کودکی به ۱۲ سالگی برسد اما همچنان از نظر جسمی و پذیرش روانی آمادگی روزهداری را نداشته باشد. حتی ممکن است کودکی توانایی روزهداری در برخی روزها را داشته باشد اما نتواند تمام ماه را روزه بگیرد؛ در اینجا مادر باید تعادل را رعایت کرده و اجازه دهد کودک تنها در روزهایی که توان دارد روزه بگیرد تا فشار مضاعفی بر سلامت او وارد نشود.
تغذیه روزهداران کوچک
دکتر صقر تأکید میکند که هنگام افطارِ کودک (چه پس از ۴ ساعت و چه بیشتر)، باید ابتدا به او قندهای ساده رسانده شود؛ زیرا از نظر علمی، قند نخستین سوختِ مغز است. خرما، عسل، میوههای طبیعی یا شیر منابع عالی برای بازگرداندن سریع انرژی به مغز و بازیابی توان کودک هستند.
اما در مورد وعده سحر، کودک نیازمند یک غذای متوازن است که انرژی لازم را در طول روز فراهم کند. اولویت با غذاهایی است که دیرتر هضم میشوند، مانند:
- پروتئینها: تخممرغ، پنیر، حمص و لبنیات که به ماندگاری احساس سیری کمک میکنند.
- کربوهیدراتهای پیچیده: نانهای سبوسدار، کینوا، برنج یا بلغور که انرژی را بهآرامی آزاد میکنند.
- مواد معدنی: خرما، برگه زردآلو، قمرالدین یا موز.
- نوشیدنیها: تمرکز بر نوشیدن مایعات کافی در تمام فاصله افطار تا سحر (و نه فقط در زمان سحر).
چه زمانی کودک نباید روزه بگیرد؟
کودکانی که فعالیت بدنی بسیار بالایی دارند، بیش از دیگران به انرژی نیاز دارند و روزه برای آنان چالشی بزرگتر است. همچنین در موارد زیر باید احتیاط کرد:
- کمخونی (آنمی): که در میان کودکان شایع است. در این صورت مادر باید تنها اجازه روزهداری در ساعات کوتاهی را بدهد.
- دیابت: کودکان مبتلا به دیابت بههیچوجه نباید بدون مشورت دقیق با پزشک روزه بگیرند.
این متخصص تغذیه تأکید میکند که قاعده شرعی در روزه «لا ضَرَرَ وَ لا ضِرار» (نه به خود آسیب برسان و نه به دیگران) است. اگر روزه به سلامت کودک آسیب بزند، باید از آن جلوگیری کرد.
نشانههای خطر که باید جدی گرفت
مادر بهترین شخص برای تشخیص توانایی فرزندش است. در صورت مشاهده این علائم، باید بلافاصله روزه کودک را با مایعات و قندها باز کرد:
۱. زردی و پریدگی رنگ چهره.
۲. خشکی شدید لبها (نشانهی کمآبی بدن).
۳. بیحالی و ضعف مفرط.
در نهایت، با توجه به اینکه تحصیل و امتحانات در ماه رمضان نیازمند انرژی ذهنی بالایی است، توصیه میشود مادران در صورت سختی شرایط، بر روزهداری کودکان اصرار نورزند. هدف، پرورش روحیه دینی در کودکان بر اساس قاعده «لا ضرر و لا ضرار» است.
نظرات