سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

متن سخنرانی دکتر احمد نعمتی در دومین کنفرانس «جهان علیه خشونت و افراطی‌گری» که ۲۹ مهرماه در تالار دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد. 

 (لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِن بَنِی إِسْرَائِیلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُودَ وَعِیسَى ابْنِ مَرْیَمَ ذَلِکَ بِمَا عَصَوا وَّکَانُوا یَعْتَدُونَ * کَانُوا لَا یَتَنَاهَوْنَ عَن مُّنکَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ مَا کَانُوا یَفْعَلُونَ) [مائده: ۷۹/۷۸] 

پدیده‌ی سابقه‌دار خشونت و افراطی‌گری همواره به عنوان معضلی اجتماعی در جوامع مختلف مطرح بوده است. افراط به معنای خارج از قاعده و قانون عمل کردن و احساسات نامتعادل را در اندیشه و سخن و عمل وارد نمودن است. منشأ افراطی‌گری، عدم شناخت واقعی قضایا است.

در جهان امروز امن‌سازی فضاها و اماکن عمومی برای زنان و دختران، به منزله دغدغه‌ای جهانی بوده و البته در مورد راهکارهای تحقق آن، همچنان دیدگاه‌های مختلفی مطرح است.

واژه‌ی خلافت بحث‌ها و پرسش‌های زیادی را در خصوص حقیقت وجودی آن ایجاد کرده است؛ آیا ما مسلمانان قرن بیست و یکم در کشورهایی که از یوغ استعمار سنتی آزاد شده‌اند می‌توانیم از خلافت اسلامی صحبت کنیم؟ با توجه به موج نخست انتفاضه‌های عربی و به تبع آن دوره‌ی گذار بین‌المللی بحث از خلافت چه جایگاهی دارد؟ عناصر این خلافت به اعتبار یک نظامی حکومتی چیست؟ یک نظام سیاسی چه متغیراتی باید داشته باشد تا اسم خلافت بر آن اطلاق شود؟ 

اسلام متشکل از عقیده و شریعت است و عقیده‌ی اسلامی مخصوص مؤمنان به آن است و تحمیل آن بر دیگر شهروندان نامسلمان جایز نیست. 

هم‌چنین در شریعت اسلامی، شعایر و عباداتی ویژه‌ی مسلمانان وجود دارد که نباید بر نامسلمانان تحمیل گردد، ولی در این شریعت جوانب دیگری به نام فقه و احکام معاملات است که همتا و همانندی در مسیحیت ندارد؛

(۱) وقتی به تاریخ نگاه کنیم، در بخش زیادی از آن، جنگ‌ها و فتوحات به چشم می‌خورد. در برهه‌ای از تاریخ ممکن است قومی پیروزمند باشد، ولی سال‌ها بعد مغلوب گردد. ملک و ثروت در طول گذشت زمان، بار‌ها دست به دست گشته‌اند. عامل اصلی این جنگ‌ها عقاید سیاسی، مذهبی و یا خاک و غنائم بوده‌اند. در کنار آن، در هر دوره، متفکران و مصلحانی هم بوده‌اند که بر ارزش زندگی تأکید کرده‌اند

مسأله امر به معروف و نهی از منکر از جهات گوناگون در منظومه معرفتی اسلام بحث مهمّی است. این مسأله از یکسو به گونه‌ای دنیای اندیشه اسلام را از فضاهای دیگر مانند تفکّر لیبرال تا اندازه‌ای جدا کرده است؛ و از سوی دیگر تلقّی‌های گوناگون از آن در جهان اسلام هم از آغاز تا کنون شکاف‌ها و دسته‌بندی‌هایی را به وجود آورده است. برای رعایت اختصار به دو مورد اشاره می‌کنم.

پیش‌تر در مقاله «مسجد، مؤسّسه‌ای دولتی یا سازمانی مردم نهاد» به حق بر عبادت آزادانه اشاره کرده بودم. [نک: کتاب نیایش، ش۳۲، ص۱۱۵-۱۲۰] در این نوشتار جنبه‌هایی از این مفهوم را به اختصار واکاوی می‌کنم. 

۱. از ویژگی‌های دوران مدرن نگاه «حق مدارانه» به موضوعات گوناگون است. در دوران گذشته نگاه غالب به مسائل اجتماعی، نگاه «تکلیف مدار» و «مسوولیت محور» بوده است. بویژه در حال و هوای گفتمان دینی، نگاه مسوولیت مدار بر نگاه «حق مدار» غالب بوده و هست؛

خداوند متعال حمد و ستایش را مخصوص کسی دانسته است که به تنهایی سزاوار حمد کامل است؛ زیرا به تنهایی جهان هستی را می‌گرداند و دارای ربوبیت مطلق است و از صفاتی چون حیات و قدرت و سرپرستی و علم و دانش و سایر صفات کمال از جمله دو صفت رحمن و رحیم که شایسته‌ی ربوبیت و الوهیت اوست برخوردار است.

من واقعاً خوشحال هستم که پس از ۷-۸ سال انحطاط فرهنگی سیاسی که در دولت گذشته دچارش شده بودیم و از جمع شدن دور هم و تجدید خاطره با مردان بزرگ گذشته‌مان محروم بودیم فرصت صحبت مختصری فراهم آمده تا در سالگرد درگذشت یک مرد بزرگ از مردان گذشته تاریخ‏مان، - البته من دیگر به القاب بی‏‌معنا اعتنائی ندارم و به زبان نمی‌‌آورم- حضرت آقای طالقانی دور هم جمع شویم و یادی از او و همچنین از همفکران ایشان و از همرزمان ایشان بکنیم