سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

در اسلام، مقولاتی وجود دارد که قرآن کریم در باره­ی آنها سکوت کرده است، مانند ریاست دولت و قضاوت و وزارت زنان. لذا، نصی در قرآن کریم منعی در تصدی زن برای منصب ریاست دولت و دیگر مناصب اداری و مدیریتی و سیاسی و حتی قضاوت وجود ندارد. اما در سنّت نبوی شریف، بیان شده اند؛ مانند عدم جواز زن برای امامت عظمی و رهبری عمومی. و دلیل آن این حدیث صحیح است که پیامبر اسلام – ص – فرمود: « لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً».

با سه پیش‌فرض و پانزده گزاره به بررسی یكی از چالش‌های مهم كه سازنده بحران‌هایی در حوزه كشورهای اسلامی به ویژه كشور ما ایران بوده است؛ می‌پردازم. مفروض اول: در اسلام رحمانی كه دین خادم مردم است، در نقطه مقابل آن آموزه‌های بنیادگرایی افراطی دینی ترویج می‌شود؛ «انسان» در حوزه فردی و اجتماعی هویت شناخته شده و مورد احترام دارد و دین و كتاب آسمانی در ماموریتی كلی به «هدایت و ایمان اختیاری مردمان» دعوت نموده است. شریعت ذیل آن اما، هر چند طریقیت دارد؛ ولی اهدافی را دنبال می‌كند.

منسوب به گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، فیلسوف نامبردار آلمانی است كه گفته است: «روزنامه، انجیل انسان مدرن و روزنامه خوانی در حكم نیایش صبحگاهی اوست.» این تعبیر، شأن روزنامه در جهان جدید را به عنوان یك فرآورده فرهنگی نوپدید به گویاترین وجه ممكن می‌نمایاند. فیلسوف آلمانی با این توصیف كوتاه، انگار در ایفای وظیفه معنا بخشی به زندگی، روزنامه‌ها را شریك كتاب مقدس دانسته و برای بشر جدید كه قبله‌اش جای دیگر و آیینش چیز دیگر است «نصّ» نوینی دست و پا كرده است.

نام فرانسیس فوكویاما (1952)، اندیشمند و استراتژیست امریكایی بعد از كتاب مشهور و بحث‌برانگیزش «پایان تاریخ و آینده انسان» (1992) پر آوازه شد. او در این كتاب كه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی (1989) و به سر آمدن جنگ سرد منتشر شد، خوشبینانه از پایان تاریخ به نفع نظام لیبرال دموكراسی به عنوان یگانه نظام موفق در عرصه سیاست جهانی یاد كرده و گفته بود كه جهان در سده آینده ناگزیر به سمت این نظام حركت خواهد كرد، اما بعد از سال 2000 و در دو دهه گذشته اتفاقاتی رخ داده كه نشان داد ایده فوكویاما بیش از حد خوشبینانه بوده و لیبرال دموكراسی‌های موجود نه فقط از سوی نظام‌های اقتدارگرا موردتهدید قرار می‌گیرند كه در دل خودشان هم ناراضیانی دارند. فوكویاما با مشاهده این وضعیت نه فقط از ایده اولیه خود یعنی پایان تاریخ عقب‌نشینی كرد، بلكه آثاری نوشت تا وضعیت جدید را توضیح دهد. واپسین این آثار سه‌گانه‌ای است كه به نقدهای درونی و بیرونی به لیبرال دموكراسی‌ها می‌پردازد و می‌كوشد آنها را پاسخ دهد: نظم و زوال سیاسی (2014)، هویت (2018) و لیبرالیسم و ناراضیانش (2022). رحمان قهرمانپور، نویسنده و پژوهشگر روابط بین‌الملل این سه‌گانه را به فارسی ترجمه كرده است. «لیبرالیسم و ناراضیانش» به تازگی توسط نشر روزنه منتشر شده است، به همین مناسبت با رحمان قهرمان‌پور گفت‌وگو كردیم كه از نظر می‌گذرد.

محمّد جواد لاریجانی چند دهه نماینده‌ی حقوق بشر قوّه‌ی قضاییه بوده است. این‌همه تضییع حقوق بشر دراین سرزمین پهناور که توسّط تئوریسین‌هایی امثال لاریجانی و حسین شریعتمداری صورت گرفته است، ظاهراً مورد تأیید دکتر لاریجانی بوده است. چه شده است که حالا در کسوت مجتهدی جامع‌الشّرایط فتوای نفاق به مولوی عبدالحمید امام جمعه‌ی متعهّد، حکیم و دلسوز مُلک و ملّت می‌دهد. جناب لاریجانی اگر ذره‌ای احساس مسؤولیت می‌کرد و منافع مادی و خانوادگی را بر دفاع از حقوق بشر ترجیح نمی داد؛ اکنون نیازی نبود که عالمی مانند مولوی عبدالحمید از حقوق آحاد ملّت دفاع کند.

نظام اسلامی و جامعه‌ی بلوچ هر دو در مسیر تقویت جریان افراطی به گروگان گرفته شده‌اند. خطایی استراتژیك در حال وقوع است. شرایط به‌گونه‌ای درحال رقم خوردن است كه جلوی این خطای راهبردی را نمی‌توان گرفت! این خطا ناشی از ارزیابی‌های توهّم‌زا است كه حاكمیت اسلامی و جریان افراط بلوچ هر دو درگیر آن شده‌اند. امّا چگونه!؟، نیاز به توضیح دارد و محلّ مناقشه و اختلاف برداشت‌های جدّی است. با این حال راهی جز هشدار دادن به عواقب خطرناك آن وجود ندارد؛ زیرا كه دو جریان افراط حكومتی و جریان افراط در جامعه‌ی بلوچ هر دو تصوری غیر واقعی و توهّم‌زا دارند.

گزیده‌ای از زندگی علی (رضی الله عنه) - نخستین کودکی است که‌ اسلام آورد. - در شب هجرت، پیامبر (صلّی‌الله علیه وسلّم) او را در بستر خویش قرار داد و برگرداندن امانت‌های مشرکین را به‌ او سپرد. - پیامبر (صلّی‌الله علیه وسلّم) در سال دوم هجری، دخترش، فاطمه را به‌ نکاح وی در آورد. - علی (رضی الله عنه)، تا زمانی كه فاطمه در قید حیات بود، با زن دیگری ازدواج نکرد. - روزی که‌ اسلام آورد، ده سال سن داشت، هنگام هجرت بیست و سه‌ ساله‌ بود و روز وفات پیامبر (صلّی‌الله علیه وسلّم)، ٣٣ سال داشت و در سن ٦٣ سالگی شهید شد. - در بیست و پنجم ذی الحجه‌ سال سی و پنج هجری خلافت را به‌ عهده‌ گرفت. - در ١٧‌ رمضان سال 40 هجری در کوفه‌ به‌ شهادت رسید. - ٤ سال و ٨ ماه و 22 روز خلافت را به‌ عهده‌ داشت.

مقدّمه بعد از قرآن و سنت نبوی، اجماع علما از حیث حجت و عمل به ‌عنوان منبع سوم احکام شرعی تلقی می‌شود. اجماع زمانی مطرح است که نص شرعی در کتاب و سنت به ‌طور قطع بر حکم مطلوب دلالت نکند؛ و در نص شرعی احتمال چند معنا وجود داشته باشد یا این‌که نص ظّنی الثبوت باشد، به این معنا که نص از احادیث آحاد باشد. فایده اجماع در این مورد برای تبیین معنای مقصود از نص ظّنی الثبوت است. به ‌حکم اجماع این نص ظّنی الثبوت به یک دلیل قطعی تبدیل خواهد شد.

محسن آزموده| مطالعه نسلی (generation Study) گونه‌ای از پژوهش و تحقیق است كه محور خود را بر مبنای مفهوم «نسل» (generation) استوار می‌كند. كلمه generate از ریشه لاتین « generāre» به معنای «به وجود آوردن» و «تولید كردن» آمده است. كلمه «نسل» در علوم اجتماعی به گروهی اطلاق می‌شود كه در یك بازه زمانی مشابه به دنیا آمده و زندگی می‌كنند، اكثر آنها سن و سال تقریبا یكسانی دارند و ایده‌ها، اندیشه‌ها و گرایش‌های فكری و فرهنگی و سبك زندگی‌شان شبیه به یكدیگر است. بر این اساس مطالعه نسلی در علوم اجتماعی، به ویژگی‌ها و خصایص مشابه و تقریبا یكسان افرادی می‌پردازد كه یك نسل را تشكیل و تفاوت‌های نسل‌ها را از این جهت مورد مطالعه قرار می‌دهند. سابقه مطالعه نسلی جوامع انسانی، به قرن نوزدهم میلادی می‌رسد، اگرچه از میانه سده بیستم، با افزایش سرعت تحولات اجتماعی و سیاسی و فرهنگی جوامع، این شكل از تحقیق پیرامون جوامع انسانی اهمیت و جذابیت بیشتری یافته است، به خصوص كه بازه‌های زمانی كه افراد را در یك نسل قرار می‌دهند، كوتاه‌تر شده است، یعنی اگر قبلا به علت تغییرات كند و بطئی در جوامع هر 25 سال را یك نسل می‌خواندند، امروز بازه‌های زمانی یك نسل، به 15 سال و 10 سال كاهش یافته است. در ایران هم مطالعه نسلی همسو با پویا شدن تحولات نسل‌ها، رونق بیشتری پیدا كرده است، به ویژه كه نه فقط پدران و مادران دیگر زبان مشتركی برای گفت‌وگو با فرزندان‌شان نمی‌یابند كه گاه خواهرها و برادرهایی با چند سال فاصله سنی تصور می‌كنند، به جهان‌های متفاوتی تعلق دارند. در وقایع و رویدادهای اخیر در ایران، مطالعه نسلی یكی از پربسامدترین تحلیل‌ها بود. همه از اهمیت تفاوت‌های نسلی و ویژگی‌های خاص و متمایز دهه هشتادی‌ها و تمایزهای ایشان به ویژه با دهه شصتی‌ها سخن می‌گفتند، اما بیشتر این اظهارنظرها مبتنی بر مشاهدات و تجربیات شخصی بود. در ایران كمتر پیمایش‌های روشمند علمی و تحقیقات مستند در این باره صورت گرفته است. حسین شیخ‌رضایی، پژوهشگر فلسفه و تاریخ علم و فعال حوزه مطالعات كودكان و نوجوانان، در گفتار حاضر كه در انجمن نویسندگان كودك و نوجوان ارایه شده، به مرور چند مطالعه بین‌المللی درباره نسل Z می‌پردازد و می‌كوشد مشابهت‌های نسل Zها با دهه هشتادی‌های ایران را نشان دهد. این گفتار، اطلاعات بسیار جذاب و تامل‌برانگیزی درباره نسل نوجوان و جوان در بر دارد و نشان می‌دهد كه دهه هشتادی‌ها یا همان نسل Z امروز بیش از هر نسلی «جهانی» (global) هستند و دغدغه‌ها و ایده‌ها و آرزومندی‌های مشابهی دارند. نشناختن این ویژگی‌ها و عدم درك این مشابهت‌ها، موجب می‌شود كه نسل‌های پیشین كه عمدتا تصمیم‌گیرندگان اصلی جامعه هستند، دچار خطا شوند و انرژی خود و پتانسیل شگفت‌انگیز نسل جوان و نوجوان را هدر دهند.

مقاومت انسان در برابر قدرت، قیام حافظه است در برابر فراموشی. (میلان كوندرا) از آنجا كه هانا آرنت در رشته الهیات كلاسیك و مسیحی تحصیل كرد، همواره تعلق خاطری به آن در سینه پرورید حتی زمانی كه به سال ۱۹۲۴ میلادی به دانشگاه ماربورگ رفت تا در آنجا فلسفه بخواند و استادش هایدگر، ذهن و دلش را دگرگون سازد رویكردی به یك ارتباط ژرف الهیانی در نهادش، فروزان بود. این پرسش كه انسان چه گام‌هایی باید طی كند تا در برابر یك قدرت مسلط مقاومت كند و چنان مصونیتی بیابد كه آلوده شر سیاسی نشود. از طرفی خاطره همكاری استادش هایدگر با یك حزب ضد انسان هم او را برآن داشت كه با نگهداشت درس‌های معرفتی او، طرح پایان‌نامه خود را در شهر دیگر و انسان دیگری در میان گذاشت.