اشاره: به دلیل بستر دینی جامعه ما، مطالعات دین‌پژوهی اهمیت خاصی در کشور ما دارند، اما به نظر می‌رسد وجوه خاصی از دین‌پژوهی در ایران مورد عنایت بیشتر قرار گرفته و به برخی از وجوه، اصلا توجه نشده است.
مثلا در رشته فلسفه دین، کتاب‌ها و مقالات بسیاری در معرفی مباحث این رشته به چاپ رسیده و حتی برخی از اساتید وطنی در این رشته به عنوان صاحب‌نظر مطرح شده‌اند، ولی از جامعه‌شناسی دین و روان‌شناسی دین تقریبا هیچ معرفی کاملی ارائه نشده است. بنابراین به نظر می‌رسد ما نیاز به تعریف مجددی از دین‌پژوهی و گستره مباحث و مسائل آن داریم. به همین مقصود نزد دکتر احد فرامرز قراملکی، استاد فلسفه اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران رفتیم. ایشان نقطه پیوند رشته‌های ذیل دین‌پژوهی را هر گونه مطالعه‌ای می‌دانند که درباره دین انجام شود. آنچه می‌خوانید مشروح این مصاحبه است.
نویسنده: حسین شقاقی
اشاره: رابطه عقل و ایمان و سؤال تقدّم و تأخر هر یک نسبت به دیگری، همواره برای فلاسفه و متألّهان مطرح بوده است. در سلسه نوشتارهای عقل و ایمان، پاسخ‌های عمده فلاسفه غربی جدید و متالهان اسلامی و غربی را به این مسئله بررسی می‌کنیم.
در نوشتار قبلی، عقل‌گرایی حداکثری را که از جمله پاسخ‌های فلسفی به مسئله مذکور است بررسی کردیم. در این نوبت به بررسی ایمان‌گرایی که برخی فیلسوفان غربی آن را به عنوان پاسخی به مسئله رابطه عقل و ایمان مطرح کردند، بررسی می‌کنیم.
نویسنده: حسین شقاقی
در این مقاله درصدد آنیم که سنت‌گرایی و پست مدرنیسم را از دو جهت با یکدیگر مقایسه کند: اول از حیث توجه هر کدام به سنت و آموزه‌های سنتی و ارجاع به گذشته و دوم از حیث نگاه انتقادی‌ای که هر کدام از آنها به مدرنیته و نگرش مدرن دارند. در مورد اول سنت را از نگاه سنت گرایی تعریف می‌کنیم و به تفاوت سنت در اندیشه پست مدرن و سنت‌گرایی اشاره می‌کنیم. به طور خلاصه می‌توان گفت مهمترین این تفاوت‌ها در این است که در نگرش پست مدرن سنت در کنار خرده روایت‌های دیگر مطرح می‌شود، بر خلاف سنت‌گرایی که سنت در آن محوریت دارد. در مورد دوم نیز خاطرنشان خواهیم کرد که انتقاد هر دو گرایش فکری به مدرنیته ناظر به وقایع و پدیده‌های یکسانی است که مولود نگرش مدرن و روشنگری است ولی در نهایت راه حل ارائه شده هر کدام از آنها (سنت‌گرایان و پست مدرن‌ها) تفاوت‌هایی دارد که منبعث از تفاوت در هستی‌شناسی‌ای است که سنت‌گرایان اختیار کرده‌اند.
مترجم: مهدی حجت
چرا آزادسازی و از چه، پرسش‌های مهمی هستند که باید قبل از اینکه به حضرت محمد(ص) و نهضت آزادیبخش او بپردازیم به آنها پاسخ گوییم.
برای هر نهضت آزادیبخش وضعیت اجتماعی، سیاسی، مذهبی، فرهنگی یا اقتصادی موجود از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، زیرا نهضت عملاً از دل همین وضعیت سر بر می‌آورد. بنابراین ضرورت دارد که از بررسی وضعیت اجتماعی ـ فرهنگی و سیاسی ـ اقتصادی موجود مکه قبل از ظهور پیامبر اسلام(ص) آغاز نماییم. تنها پس از آن است که می‌توانیم به اهمیت شخصیت پیامبر آزادیبخش پی ببریم.
در برنامه‌ای تلویزیونی سردبیر روزنامه‌ای ملی و معروف این سؤال را از من پرسید که چرا اسلام تا این حد غیردموکراتیک است؟ این پرسش مرا بر آن داشت تا مقاله حاضر را بنگارم. به این پرسش باید پاسخ گفت. آیا ماهیت تعالیم اسلام غیردموکراتیک است؟ چرا هیچ کشور مسلمانی دارای نظام دموکراتیک نیست؟ تقریباً تمامی کشورهای اسلامی یا تحت سیطرة شاهان، شیوخ و یا دیکتاتورهای نظامی هستند و یا ساختاری نیمه‌ـ‌دموکراتیک دارند.
نویسنده: عثمان ایزدپناه*
یکی از بزرگترین نعمت‌های خداوند، ارسال پیامبرانی است که در طول تاریخ بشر، نقش عمده‌ای در شکوفایی استعدادهای خدادادی بشر داشته‌اند. آنان، بیدارگران واقعی نسل بشرند. اگر تلاش و کوشش آنان نبود، چه‌بسا آدمیان، دچار گمراهی می‌شدند و هرگز به کمال واقعی‌شان نمی‌رسیدند؛ همان‌طور که مخالفان و معاندان معاصرشان، دچار این نگون‌بختی وذلّت شدند. تلاش بی‌وقفه‌ی پیام‌آوران، این بود که همه‌ی نیروهای خدادادی انسان به ویژه نیروی «فکر» را در او بیدار کنند. آنان چون خودشان به آن مقام والا از کمال، رسیده بودند، از سردرگمی و جهلِ امّت‌هایشان به شدّت رنج می‌بردند. لذا در این مسیر از آنچه که در توان داشتند، دریغ ننمودند.
بحث من درباره تأثیرات اجتماعی فهم نادرست از دین خواهد بود. پیش‌فرضهای بحث چنین هستند. اولاً: دین هم مثل هر پدیده دیگری می‌تواند مورد سوء فهم و محل استدراک نادرست قرار بگیرد. و در واقع مستثنی نیست از بد فهم واقع شدن که در باب هر پدیده دیگری نیز مصداق دارد. ثانیاً: سوء فهم و استدراک نادرست از دین حتماً خودش را در مناسبات اجتماعی و دادستدهایی که ما آدمیان در بطن جامعه با یکدیگر داریم نشان خواهد داد. این دو پیش‌فرض اساسی سخن بنده است. پیش‌فرض سومی هم می‌توان داشت که البته ضروری نیست. به این گونه که می‌توان جلوی فهم نادرست از دین را گرفت و چون می‌شود جلوی فهم نادرست از دین را گرفت این سخنان تنها جنبه توصیفی نخواهد داشت، بلکه می‌تواند جنبه توصیه‌ای هم داشته‌باشد.
___________
بــیــا تــا قــدر هـمــدیــگـر بــدانــیــم
کـه تـا نــاگـه زیـکدیـگر نـمــانـیـم
کـریــمـان جـان فـدای دوسـت کردنـد
سـگـی بگـذار مـا هـم مردمـانـیم
پیشگفتار
هدف این اثر کمک به صلح و آشتی و فهم متقابل بین اسلام و غرب است. همان طور که مولفان این اثر اذعان می‌کنند صحبت راجع به غرب به معنی توصیف یک سنت فکری یکدست و یکپارچه نیست. غرب بین خودکامگی و دموکراسی و بین خودکامگی و لیبرالیسم درگیر بوده است. در قرون گذشته زمانهایی وجود داشته که پیروزی دموکراسی و لیبرالیسم به هیچ وجه قطعی به نظر نمی‌رسید.
باب برزویه‌ی طبیب در کلیله و دمنه باب پراهمیتی است. برزویه که در دوره‌ای از زندگی خود درد دین دارد، حقیقت ادیان را مورد جستجو قرار می‌دهد. نزد بزرگان هر دین می‌شتابد، سخنان آنان را می‌شنود و در می‌یابد که هیچ یک از آنان در بند حقیقت نیست. هر کس دین خود را بر حق و دین دیگران را باطل می‌شمارد. دلیل برحق بودن و باطل بودن هم روشن نیست.
کپی رایت © 1405 پیام اصلاح . تمام حقوق وب سایت محفوظ است . طراحی و توسعه توسط IslahWeb