سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح

نویسنده: حسین شقاقی

رابطه عقل و ایمان و سؤال تقدم و تأخر هر یک نسبت به دیگری، همواره برای اندیشمندان متدین و مؤمن به هر یک از ادیان ابراهیمی مطرح بوده است. این مسأله هم در عالم اسلام و هم در اندیشه مسیحی و هم در بین فیلسوفان دین جزو مسائل اصلی بوده است. اهمیت این مسأله در اندیشه اسلامی و فلسفه اسلامی به قدری است که برخی استادان و پژوهشگران حوزه فلسفه اسلامی، منشأ پیدایش فلسفه اسلامی را در طرح همین مسأله می‌دانند و اظهار می‌کنند که دغدغه و دلشوره بنیادین فارابی، به عنوان موسس فلسفه اسلامی، چگونگی نسبت بین عقل و ایمان بوده است و بیشتر فلاسفه نامی اسلامی پس از فارابی شاید در پاسخ به این پرسش تفاوت‌‌هایی با فارابی داشتند، ولی تردیدی نمی‌توان داشت که این دغدغه همواره ذهن فیلسوفان را مشغول داشته است. در مسیحیت قرون وسطی نیز این مسأله مطرح بود، چرا که متفکران قرون وسطی از یک سو وامدار اندیشه عقل گرای یونانی بودند و از سوی دیگر متعهد به ایمان مسیحی؛ اما این دو (اندیشه یونانی و ایمان مسیحی) همواره با یکدیگر سازگاری نداشتند.

 چکیده
ارتداد که به معنای برگشت از دین است در آیاتی از قرآن کریم مذموم و مرتدان را به عذاب الهی وعده داده است و علما بر گناه بودن آن اتفاق دارند. ولی در حد بودن یا تغزیر بودن کیفر ارتداد اختلاف کرده‌اند. گروهی آن را از جرایم حدی دانسته‌اند و به استناد احادیث وارده مجازات آن را بعد از استتابه قتل می‌دانند و گروهی دیگر با توجه به آیات مربوط به عدم اکراه در دین و آزادی در انتخاب عقیده، ارتداد را جرمی تعزیری از باب جرایم سیاسی و خروج علیه حکومت دانسته و مجازات آن را به صلاحدید حاکم واگذار کرده‌اند و مجازات قتل در روایات را از باب قصاص یا محاربه توجیه می‌کنند و معتقدند که حاکم می‌تواند از باب تعزیر حکم به قتل مرتد بدهد.

• خوردن سحری هنگام اذان صبح
سؤال: هرگاه انسان بدون اختیار مانند اینکه به خواب رفته باشد، سحری خوردنش به تأخیر افتد، و به هنگام شنیدن اذان صبح، همچنان به خوردن سحری مشغول باشد، آیا لازم است که با شنیدن اذان صبح فوراً از خوردن و آشامیدن دست بکشد، یا اینکه تا پایان اذان می‌تواند به خوردن و آشامیدن ادامه بدهد؟

علامه یوسف قرضاوی معتقد است دعوتگر مسلمان معاصر باید علاوه بر علوم اسلامی، با تاریخ، علوم انسانی، فلسفه و مسائل روز آشنا باشد و با اخلاص، سعه صدر و اخلاق با مردم و مخالفان برخورد کند.

او مهم‌ترین آسیب‌های دعوتگری را تحریم‌محوری بدون ارائه جایگزین، گرفتارشدن در منازعات گذشته، ظاهرگرایی و موقعیت‌طلبی می‌داند. به باور او، خطرناک‌ترین نوع دینداری، دینداری فاسد و منفی‌گراست که انسان را از عقل، واقعیت و مسائل جامعه دور می‌کند.

از نظر قرضاوی، مطالعه مستمر و گسترده برای دعوتگر ضروری است؛ زیرا فقر فرهنگی و ناآگاهی از جهان معاصر، یکی از عوامل اصلی ضعف و انحراف در دعوت دینی است.

خلاصه در یک جمله:
دعوتگر موفق کسی است که دین را عمیق بفهمد، زمانه را بشناسد، عاقلانه و اخلاقی رفتار کند و به جای صرفا منع کردن، راه‌حل ارائه دهد.

• حکم استفاده از مسواک و خمیر دندان برای شخص روزه‌دار
سؤال: حکم مسواک زدن، بخصوص با خمیردندان برای شخص روزه‌دار چیست؟
جواب: مسواک زدن قبل از طلوع فجر مستحب است، اختلاف فقها در مسواک زدن بعد از طلوع فجر است. بعضی گفته‌اند: برای شخص روزه‌دار مسواک زدن بعد از وقت ظهر مکروه است، و دلیل آنان این حدیث پیامبر اکرم (ص) است که می‌فرماید:
(والَّذی نَفْسی بِیدِهِ لَخَلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ اَطْیبُ عِنْدَاللهِ مِنْ ریحِ المِسْکِ)[32]

پاسخ من به این مجموعه مقالات با ارزش با نقل یک واقعه‌ی نسبتاً کم‌اهمیت آغاز می‌شود. چند هفته قبل، در حالی که یک بار دیگر صفحه‌ی نمایش‌های فوق امنیتی همیشگی، نگاه‌های مظنونانه نیروهای امنیتی، و نگرانی در مورد تبدیل شدن به قربانی ناخواسته یک حمله تروریستی مرا احاطه نموده بود، از لس‌آنجلس به نیویورک پرواز کردم تا در مورد تساهل در اسلام سخنرانی کنم.

 بسم الله الرحمن الرحیم
«ربّنا تقبّل منّا انّک انت السّمیع العلیم وتب علینا انّک انت التّواب الرّحیم»
«ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هد یتنا وهب لنا من لّدنک رحمة انّک انت الوهّاب»

از آنجا که «اتّحادیه‌ی جوانان مسلمان عرب»، احساس کرد عده‌ای از جوانان اتحادیه در دانشگاه‌های غرب، که در رشته‌های علوم اجتماعی مشغول به تحصیل‌اند با مشکلات خاصّی روبرو هستند؛ «کمیته‌ی فرهنگی اتحادیه» به منظور حلّ این مشکلات، در تاریخ (7-1408هـ.ق 1988م) برآن شد تا در چهارچوب برنامه‌های فرهنگی‌اش، دوره‌های ویژه‌ای را برگزار نماید که علوم اجتماعی را از دیدگاه اسلامی مورد بحث و بررسی قرار دهد. این کار بدین جهت انجام گرفت که این علوم، با روشی که از طبیعتِ فرهنگ غربی و داده‌های آن به وجود آمده، در دانشگاه‌های غرب تدریس می‌شود و بیانگر خاستگاه مبانی فکری و فلسفی تمدّنِ غرب است.

نیاز ما به فکر

در نظر گرفتن مراحل سه‌گانه‌ای که آنها را برشمردیم، بسیار حائز اهمیت است تا اولویت‌ها دچار اختلال نشوند. اکنون ما دیگر در مرحله‌ای نیستیم که بانگ «شایستگی اسلام برای هر زمان و مکانی» را سر دهیم؛ زیرا این مرحله به سر رسیده و سزاوار است با همه‌ی شعارهایش پیش‌سر نهاده شود. همچنین ما نیازی به تطبیق و مقایسه میان اسلام و دیگر مکاتب نداریم؛ زیرا این دوره هم پایان یافته تلقی می‌شود و ما از آن گذر کرده‌ایم.

«موضوع تقلید و اجتهاد»
یکی دیگر از مقولات حادّی که در هر زمان و مکانی مطرح می‌شود، اجتهاد و مذهب‌گرایی، عدم پایبندی به مذهب، شکستن باب اجتهاد، بستن باب اجتهاد و... است. چون این قضیه نیز آثار تربیتی مهمی بر حیات امت اسلامی می‌گذارد، نیازمند بررسی و بازنگری است.