لەدایکبوون وشەیەکی زۆر پیرۆزە، ئاھەنگ و نەوا و موسیقایەکی بە سۆزە، بەسەر زاری ھەموو کەسدا تێدەپەڕێ، بەناخ و بنچاخی دڵ و دەرو,نی ھەموو مرۆڤێکدا دەگەڕێ
شارستانییه‌تی ئیسلامی ڕۆژانێك بوو سه‌رمه‌شقی جیهان بوو و خه‌ڵكی ئه‌ورووپا پێی سه‌رسام بوون و هه‌وڵی گه‌یشتنی پێیان ده‌دا، شارستانییه‌تی ئیسلامی هه‌ڵگری كۆمه‌ڵێك لایه‌نی گه‌شاوه و پڕشنگدار بوو كه ده‌یتوانی ڕابه‌رایه‌تی هه‌موو مرۆڤایه‌تی بكات.
ئەخلاق؛ بە تێگەیشتن و ناسینی یاسا و ڕێساکانی و بەدەستهێنانی فەزیلەت و وازهێنان لە خراپەکارییەکان ناسراوە. ڕەوشت ڕەگ و ڕیشەی لە سروشتی مرۆڤدا هەیە و ئامانجی کۆتایی ئەویش ئەوەیە کە: مرۆڤ بەرەو کامڵبوون و بەختەوەری ببات.
ساتێك له‌خۆتان ورد بنه‌وه و پاشان چاو له كه‌سانێك بكه‌ن كه دونیایان جێ هێشتووه و ئێوه هه‌ر له ژیان دان و بیر بكه‌نه‌وه كه ئه‌گه‌ر مردن، ئه‌وجار ده‌زانن كه یه‌ك ڕه‌كه‌عه‌ت نوێژ لای كه‌سانێكی كه ڕۆیشتوون چ نرخێكی هه‌یه و كه‌سانێك كه تووشی سزای خوا بوون،
نابێت منداڵ بهێننه دونیا، چونکە منداڵ‌هێنان کایەکردنە و بانگهێشتی کەسێکه بۆ ژیان کە دیار نییە چ چارەنووسێکی دەبێت.
ئەبێ هەوڵبدەی هەژارێک لە مردن ڕزگار بکەیت، نەک دوای مردنی خواردەمەنی ببەی بۆ مناڵەکانی، تا ئێستا لەسوچێکەوە سەرنجت لەو مناڵە کزۆڵانە داوە لە حەوشەی مەکتەبەکەیاندا لە دووری هاوڕێکانیانەوە خۆیان ئەخۆنەوە.
پێغەمبەری خوا(صلی الله علیه وسلم) به عه‌بدوڵڵای كوڕی عاسی وت وەك فڵان كەس مەبن شەونوێژی دەكرد و تەركی كرد. پێویستە موسوڵمان لەسەر شەونوێژ بەردەوام بێت ئەگەر بۆ ماوەی ٥ خوله‌ك یان ١٠ خوله‌ك یان كاتژمێرێك بێت.
محەممەد كوڕی ئادەم كوڕی عەبدوڵڵا، ناسراو بە (ئیبن ئادەم) لەساڵی ١٧٤٧ لە گوندی ڕۆستێ سەربە قەزای چۆمان، لە دەڤەری باڵەكایەتی لەدایك بووە، (ئیبن ئادەم) كەسایەتی دانا و شاعیری چوار سەدە لەمەوبەر، زانستەكانی وەك زمانەوانی، مێژوو، زانستی گفتوگۆ، زانستی وشە، ڕێزمان، ڕەوانبێژی بیركاری، لۆجیك، ئەستێرە ناسی، شێعر و چەندان پەرتووكی تری نووسیوە.
زۆربەی گەلانی دونیا، دوای پێکهێنانی کیانێکی سەربەخۆ،بەهەموو هێزو گوڕێکەوە، بناغەی گەشەپێدان و سەرهەڵدانیان، دامەزراندوە.
لێرە هەمووشتێک قەرەبوو دەکرێتەوە، بەڵام لە بەردەم لێپرسینەوەی خوادا هیچ بیانویەک سەلکەپیازێک ناهێنێت. دەنکە گەنمێک بەنهێنی بخەرە دەمی ماسییەکەوە زۆر لەوە باشترە لە کەعبەدا ترێلییەک کەباب ببەخشیت و بەتەمای سوپاسی خەڵک بیت.
کۆپی ڕایت 1405 په‌یامی ئیسلاح. ھەموو مافێکی ئەم ماڵپەڕە، پارێزراوە. ئامادەکردن و په‌ره‌پێدان لەلایەن IslahWeb