پرسش: حکم برگزاری مراسم به مناسبت سالروز میلاد پیامبر اکرم ﷺ و دیگر مناسبت‌های اسلامی مانند آغاز سال هجری قمری و سالروز اسراء و معراج چیست؟

پاسخ استاد شیخ یوسف قرضاوی:

به نام خداوند بخشنده و مهربان. ستایش مخصوص خداوند است و درود و سلام بر رسول خدا باد. اما بعد:

برخی از مسلمانان معتقدند که هرگونه بزرگداشت، توجه یا سخن گفتن درباره مناسبت‌های اسلامی، هجرت پیامبر، اسراء و معراج، میلاد رسول خدا ﷺ، غزوه بزرگ بدر، فتح مکه، یا هر رویداد دیگری از زندگی پیامبر محمد ﷺ، بدعت در دین است و به این استدلال می‌کنند که «هر بدعتی گمراهی است و هر گمراهی در آتش است».

اما این دیدگاه به صورت مطلق درست نیست. آنچه ما در این زمینه نادرست می‌دانیم، مراسم و جشن‌هایی است که با منکرات، تخلفات شرعی و کارهایی همراه شود که خداوند هیچ دلیلی برای آنها نازل نکرده است؛ چنان‌که در برخی کشورها در مراسم میلاد پیامبر و نیز مراسمی که برای اولیا و صالحان برگزار می‌شود، چنین اموری دیده می‌شود.

اما اگر از این فرصت برای یادآوری سیره رسول خدا ﷺ، شخصیت این پیامبر بزرگ و رسالت عمومی و جاودانه او که خداوند آن را رحمتی برای جهانیان قرار داده است استفاده کنیم، چه بدعت و گمراهی‌ای در این کار وجود دارد؟!

هنگامی که درباره این رویدادها سخن می‌گوییم، مردم را به یاد یک نعمت بزرگ می‌اندازیم. یادآوری نعمت‌ها کاری مشروع، پسندیده و مطلوب است. خداوند متعال نیز در قرآن کریم ما را به این کار فرمان داده است:

«ای مؤمنان! نعمت خدا را بر خود به یاد آورید، آنگاه که لشکرهایی به سوی شما آمدند و ما بر سر آنان باد و لشکرهایی فرستادیم که آنها را نمی‌دیدید، و خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست؛ هنگامی که از بالا و پایین بر شما وارد شدند و چشم‌ها از شدت ترس خیره شد و جان‌ها به گلو رسید و درباره خدا گمان‌های گوناگون می‌بردید.»
(احزاب: ۹ـ۱۰)

خداوند در این آیات، غزوه خندق یا احزاب را به یاد مسلمانان می‌آورد؛ زمانی که قریش و غطفان و هم‌پیمانانشان به پیامبر ﷺ و مسلمانان در قلب سرزمینشان حمله کردند و مدینه را از هر سو محاصره نمودند؛ همانند دستبندی که مچ دست را احاطه می‌کند. آنان می‌خواستند مسلمانان را نابود کنند و ریشه آنان را برکنند، اما خداوند آنان را از این وضعیت دشوار نجات داد و بر سرشان باد و لشکرهایی فرستاد که مردم آنها را نمی‌دیدند، و این لشکرها از فرشتگان بودند.

خداوند این واقعه را به آنان یادآوری می‌کند؛ یعنی آن را به یاد داشته باشید و فراموش نکنید. مفهوم این دستور آن است که ما باید این نعمت‌ها را به یاد آوریم و آنها را فراموش نکنیم.

در آیه‌ای دیگر می‌فرماید:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اذْكُرُواْ نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَن يَبْسُطُواْ إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ فَكَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ} (المائدة:١١)

«ای مؤمنان! نعمت خدا را بر خود به یاد آورید، آنگاه که گروهی قصد کردند دست‌های خود را به سوی شما دراز کنند، اما خداوند دست‌های آنان را از شما بازداشت؛ و از خدا پروا کنید و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.»
(مائده: ۱۱)

در این آیه نیز خداوند آنچه را یهودیان بنی‌قینقاع در سر داشتند به یاد مسلمانان می‌آورد؛ آنان تصمیم گرفته بودند پیامبر خدا ﷺ را ترور کنند و نیرنگ و توطئه خود را به کار بردند، اما تدبیر و اراده خداوند از نیرنگ آنان نیرومندتر و سریع‌تر بود:

{وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ} (الأنفال:۳۰).

«آنان نیرنگ کردند و خدا نیز تدبیر کرد، و خداوند بهترین تدبیرکنندگان است.»
(انفال: ۳۰)

بنابراین، یادآوری نعمت‌ها امری مطلوب است. ما نعمت‌های خداوند را در چنین رویدادهایی به یاد می‌آوریم و مسلمانان را با این حوادث، عبرت‌ها و درس‌هایی که می‌توان از آنها گرفت آشنا می‌کنیم.

آیا چنین کاری شایسته نکوهش است؟ آیا می‌توان آن را بدعت و گمراهی دانست؟!

و خداوند داناتر است.