ڕۆژووگرتن لە ئایینەكاندا بە گشتی پەرستشێكی دیار و هاوبەشە، لە ئیسلامیشدا فەڕزێكی ئایینییە و گەلانی موسڵمان لە سەرتاپای جیهاندا داب و كەلتووری خۆیان تێكەڵ بەم فەڕزە ئایینییە كردووە.
ئەوەی بۆ ئێمە گرینگە، زانینی هەندێك لە فەلسەفەی رۆژووە كە لێرەدا تەنیا ئاماژە بە سێ خاڵیان دەكەین:
بۆ باسي ڕۆژوو له قورئانى پيرۆزدا وشهى (صيام) بهكار براوه، نهك (صوم)، لهبهر ئهوه كه واتاى (صيام) فراوانتره له (صوم).. (صيام) له بابى (مفاعله)ى عهرهبييه، كهواته مادام بيناكهى پيتى زيادهى تێدايه، بۆيه ماناكهشي واتاى زياتر دهبهخشێ. ڕێسايهكى عهرهبيمان ههيه دهڵێ: (زيادة في المبنى، زيادة في المعنى).
پرسيارى زۆر ئهكرێ سەبارەت بە شهوانى قهدر و زيندووكردنهوه و پاداشتی و (اعتكاف)، فهرموون لهگهڵ ئهم زانيارييانه (سهرهتا ببوورن كه بابهتهكه درێژه، زۆر لهمه زياتر ههڵدهگرێ، لهمه زياتر بۆم كورت نهكرايهوه):
١ـ شهوى قهدر كامهيه؟
کە جیهان ئاوسوو دووگیانە بۆ وەدی هێنانی ئاڵووگۆرێکی تازە و بەربڵاو لە مەر ژیان و ژینی کۆمەڵگا و هەر وزە وزە و بزە بزەی چاوانیەتی بۆخوولقاندنی شێوازوو رێرەوەکی تر بۆ چۆن ژیان ژین، وە هەر لەو کاتەشە کە ئەمەریکا تەک تازی مەیدانە و سواڕچاکی پیشەوسەنعەتوو تکنۆلۆژی یە وە ڕایەڵەکانی مەهوارەیو ئیرتەباتاتە جیهانی یەکانە، وە خاوەنی هێزی کۆنتڕۆل کردنی ئینتێرنێتی بەڕبڵاوی جیهانی سەردەمەمە ، وە بەرەو داهاتوویکی نادیار وە چاوەڕوان نەکراو پێش دەچێ
مامۆستایانی ئایینی لە کۆمەڵگای کوردەواریدا بەردەوام لە بووارەکانی ئایینی، کۆمەڵایەتی و زیندوڕاگرتنی باری نەتەوایەتی و بەشەکانیتر دەوری بەرچاویان هەبووە. هەمیشە پێشڕەو و رێشاندەر بوون و هەمو کوردێکی بە ئینسافیش دان بەوە دادێنێ. جا بۆێە سەرەتا ڕووی عەرزەکانم دە مامۆستایانی بەڕێزە. چاوەڕوان دەکرێ هەر وەک جاران بتوانن ڕێشاندەرو غەمخۆری کۆمەڵگا بن. بۆیە بە پێویستم زانی زۆر بە کورتی ئاماژە بەم چەند خاڵە بکەم:
له ژیاندا شتێك بانتر له بهختهوهری بوونی نییه
لەڕاستیدا ئەمڕۆ شاڵاوی کولتوور و دابونەریتی کۆمەڵگەی ئێمە بەگشتی هۆگر و گیرۆدەی کامەرانی بووە، ئەگەر چی ئێمە بۆ دەستەبەرکردنی بەختەوەری لە کۆمەڵێک گریمانە و پاڵنەری توکمەی بەرچاوی وەک: پیشەی باش، دۆستانی دڵخواز، باڵەخانەی ڕەنگین و لەبەردڵان و کڕینی ئوتوومبێل، ماڵ و... کەڵگ وەردەگرین بۆ ژیانێکی پۆزەتیڤ، بەڵام زۆربەی ئێمە هەست بە ئاسوودەیی و ئۆقرەیی ناکەین! بەڵکوو بە پێچەوانەی ڕەزامەندی، ژیانێکی ئاڵۆز و بێ ئاکام کە پڕیەتی لە نەخۆشی خەمۆکی و خەماژۆیی تاقی دەکەینەوە.
ژیانی واتادار چییە؟
زۆر كهس ژیان بهڕادەی پێویست واتادار نابینێت، هۆکاری زۆربەیان سەرسووڕهێنەرە. زۆرێک له مرۆڤەکان به منیان وتووە کەوا ژیانی خۆیان یان بەگشتی، بێواتای دهبینن و یا بهڕادهی پێویست واتاداری ههست پێ ناكهن. بهڵام زۆرێک له ڕونکردنەوەکانیان لهسەر بێواتایی ژیان، لاواز و زۆر جاریش بەهەڵە داڕێژراوە. من وای بۆ دەچم کە زۆرێک لەو ژیانانەی كه دهڵێن بێواتان، لهڕاستیدا واتادارن و زۆرێکی دیکەش که بێواتان، دەکرێت لە بوارێكهوه واتادار بکرێن.
یهكێك له كاره نادروستهكان، دیاردهى ڕهخنهگرتنى کهسایهتی و ناوبردنى تاكهكهسه، له پهیج و واڵه گشتییهكاندا، بهم بۆنهیهوه ئهم چهند خاڵه ئهخهمه بهردهستى هاوڕێیانی بەڕێز:
یهكهم) ڕهخنهگرتن، ئامۆژگاریى، سهرنجدان و گلهییكردن، نهك تهنها به ماف دهزانین، بهڵكوو به ئهركێكى ئیسلامی دهزانین. بهڵام ڕهخنه دهبێت بنیاتنهر و ئامانجدار بێ، ئامۆژگارى دهبێ به ئادابى خۆى بێ، سهرنجدان و تێبینى وتن دهبێ له كات و شوێن و شێوازى خۆى دهرنهچێت.
كورته
ئهوین له دیدی خواناسانهوه، واتایێكی زۆر قووڵ و بهربڵاوی ههیه و دهكرێ بڵێین كه زۆرێك له بناخهكانی بیر و هزریان لهسهر ئهساسی ئهوین بنیات نهراوه. هاوكات لهگهڵ دهسپێكی ئهدهبیاتی لێوانلێو له گڕوتین و دۆخی عیڕفانیش، سهرنج دراوه بۆ ئهوین و ڕۆڵی ئهساسی ئهو له ژیانێكی بهرزی مرۆڤانه. «سهنایی» پێشڕهی ئهو ڕوانگهیه له ئهدهبیاتی عیڕفانی بوو و پاشان مهولانا بهوپهڕی خۆی گهیاند.
کۆپی ڕایت 1405 پهیامی ئیسلاح. ھەموو مافێکی ئەم ماڵپەڕە، پارێزراوە. ئامادەکردن و پهرهپێدان لەلایەن IslahWeb