بنا به گزارش اصلاحوب به نقل از شرق، ترامپ اضافه کرد به عنوان رئیس شورای صلح از دولت تکنوکرات فلسطین که تازه تشکیل شده و کمیته اداره غزه حمایت میکند. او بر لزوم پایبندی فوری حماس به تعهداتش، از جمله درباره تحویل جسد آخرین اسیر اسرائیلی و گامبرداشتن در مسیر خلع سلاح، تأکید کرد. ترامپ همچنین گفت اعضای شورای صلح در غزه بهزودی اعلام خواهند شد. او افزود: «با حمایت مصر، ترکیه و قطر، توافق فراگیر برای خلع سلاح حماس را تضمین خواهیم کرد». تشکیل شورای صلح کمی بعد از اعلام تشکیل کمیته تکنوکرات فلسطین که متشکل از ۱۵ عضو است و برای مدیریت غزه پس از جنگ تشکیل شده، اعلام شد. کمیته تکنوکرات زیر نظر شورای صلح که تحت ریاست ترامپ تشکیل شده است، عمل خواهد کرد.
همچنین منابع عربی اعلام کردند چند مقام آمریکایی در مصاحبه با اکسیوس، با تأکید بر اینکه درخواست برای شرکت در شورای صلح ارسال شده است، گفتند رئیسجمهوری آمریکا شخصا اعضای این شورا را انتخاب کرده است. آنها افزودند: شماری از کشورها به درخواست ترامپ، در شورای صلح مشارکت خواهند کرد.
منابع خبری اعلام کردند شورای صلح هفته آینده همزمان با مجمع جهانی اقتصاد در داووس برای نخستین بار تشکیل جلسه خواهد داد. همزمان، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید در امور خاورمیانه، از آغاز اجرای مرحله دوم توافق آتشبس در غزه خبر داد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت طرح ۲۰مادهای ترامپ در مورد غزه از مرحله آتشبس به مرحله غیرنظامیسازی، حاکمیت تکنوکرات و بازسازی انتقال مییابد. ویتکاف افزود براساس مرحله دوم، یک دولت انتقالی برای حکومت بر غزه ایجاد شده است و در چارچوب آن، «غیرنظامیسازی کامل و بازسازی غزه» انجام خواهد شد. در همین حال، یک مقام آگاه فلسطینی در گفتوگو با اسکاینیوز عربی مدعی شد ایالات متحده آمریکا، اسرائیل و حماس درباره اسامی هشت نفر از فهرست ۴۰نفره نامزدهای اعضای کمیته اداره غزه که به میانجیگران ارائه شده است، توافق کردند.
همچنین اسکاینیوز عربی به نقل از نیویورکتایمز نوشت واشنگتن فردی به نام علی شعث، یک مهندس عمران فلسطینی را به عنوان رئیس دولت تکنوکرات اداره غزه انتخاب کرده است. در همین باره، اکسیوس نیز به نقل از مقامات آمریکایی اعلام کرد جنبش حماس با آغاز مرحله دوم اجرای طرح ترامپ، پشت درهای بسته با خلع سلاح موافقت کرده است.
واکنش حماس
براساس گزارشی از ایسنا، حازم قاسم، سخنگوی حماس، در گفتوگو با الحدث عربستان گفت ورود به مرحله دوم توافق غزه تحولی مهم است. به گفته این سخنگو، جنبش حماس از کمیته مستقل اداره غزه حمایت خواهد کرد و کل پروندههای مدیریت غزه به کمیته مستقل محول خواهد شد. قاسم تأکید کرد: «از مقامات جدید که مدیریت غزه را بر عهده خواهند گرفت، در انجام مأموریتشان حمایت خواهیم کرد. دستوراتی از جانب حماس صادر شده مبنی بر اینکه تمام زمینههای فعالیت حکومتی در غزه به کمیته مستقل اداره غزه محول شود».
پیشتر نیز باسم نعیم، یکی از رهبران جنبش حماس، گفته بود تشکیل دولت تکنوکرات فلسطینی برای مدیریت غزه باعث تثبیت آتشبس میشود. باسم نعیم در اظهاراتی اعلام کرد تشکیل کمیته، گامی مهم و در مسیر صحیح برای اجرای توافق غزه، چه برای تثبیت آتشبس و چه اجتناب از بازگشت به جنگ یا افزایش بحران انسانی فاجعهآمیز یا مقدمهای برای بازسازی کامل است.
این اظهارات در حالی است که مصر به عنوان یکی از میانجیگران درباره غزه، اعلام کرد دستیابی به توافق بر سر اسامی اعضای تکنوکرات متشکل از ۱۵ عضو، گامی است که از حمایت گروههای فلسطینی برخوردار است. نعیم همچنین تأکید کرد توپ در حال حاضر در زمین میانجیگران و ضامن آمریکایی و جامعه جهانی است تا کمیته را تشکیل داده و با طرحهای بنیامین نتانیاهو برای پایاندادن به این روند یا مختلکردن آن مقابله کنند. نعیم افزود: «مهمترین مسئله تشکیل کمیته به عنوان نقطه شروع روند سیاسی فلسطین است که دستاورد وحدت فلسطینی و پایان اختلافات داخلی یا تبدیل کمیته موقت به دولت وحدت ملی را آغاز میکند؛ دولتی که بر وحدت جغرافیایی سیاسی فلسطین تأکید دارد».
استقبال سازمان ملل
فرحان حق، معاون سخنگوی سازمان ملل، در جمع خبرنگاران درباره موضعگیری گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، درباره مرحله دوم توافق صلح غزه گفت: اعلام آغاز مرحله دوم طرح ۲۰مادهای رئیسجمهور ترامپ در ۱۴ ژانویه شامل ایجاد یک دولت انتقالی تکنوکرات فلسطینی در غزه و کمیته ملی اداره غزه، گامی مهم است. او افزود: «هر ابتکاری که به کاهش رنج غیرنظامیان، حمایت از بهبود و بازسازی و پیشبرد یک افق سیاسی معتبر کمک کند، یک تحول مثبت است. دبیرکل سازمان ملل قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت را یادآوری و تأکید میکند همه تلاشها باید با قطعنامههای مربوطه سازمان ملل متحد و قوانین بینالمللی هماهنگ باشند». معاون سخنگوی سازمان ملل ادامه داد: «سازمان ملل متحد به حمایت از همه تلاشها برای پایاندادن به اشغال و درگیری که منجر به دستیابی به راهحل دوکشوری میشود، مطابق با قطعنامههای قبلی سازمان ملل متحد و قوانین بینالمللی ادامه خواهد داد». ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، پیشتر درباره مرحله دوم توافق آتشبس در غزه گفته است: «امیدواریم مرحله دوم آتشبس برای تثبیت و تحکیم آرامش در غزه کاملا اجرا شود».
حماس به یک گروه سیاسی تبدیل میشود؟
آینده یک جنبش فلسطینی
از سال ۱۹۸۷ تا امروز، حماس از تمام ظرفیتهای ممکن برای ایفای نقش در زندگی سیاسی فلسطینیها استفاده کرده است. این جنبش طی دههها، از مذاکرات پشت پرده تا تشکیل دولت و حملات انتحاری و در نهایت سازماندهی عملیات هفتم اکتبر در سرزمینهای اشغالی را امتحان کرده است. در این میان، بسیاری از منتقدان این گروه معتقدند جنبش اسلامی حماس در دورانهایی که به روشهای سیاسی روی آورده بود، موفقتر و مؤثرتر از زمانهایی عمل کرده است که پایه و اساس فعالیتهای خود را روی عملیات نظامی گسترده یا حتی عملیاتهای انفرادی انتحاری گذاشته. این در حالی است بسیاری از کسانی که ستایشگر حماس بوده و مقاومت آنها را در قبال اشغالگری، قتل و تجاوز اسرائیل لازم میدانند، اعتقاد دارند این جنبش با استفاده از عملیاتهای نظامی، توانسته مسئله فلسطین را تبدیل به موضوعی جهانی و مطالبهای واقعی کرده و نشان دهد اصل سازش با اسرائیل تا چه اندازه باطل است. در کنار این موارد، موضوع دیگری که دوستداران حماس از آن استقبال میکنند، آن است که جنبش مقاومت اسلامی با استفاده از تاکتیکهای هوشمندانه در پیچهای تاریخی، باعث شده نقشههای تلآویو نقش بر آب شود. تکیه این ناظران بر آن است که در زمانهای که کشورهای عربی به دنبال راهی برای نزدیکی به اسرائیل بودند، هفتم اکتبر و بعد دو سال جنگ بیرحمانه علیه ساکنان غزه باعث شد کشورهای عربی برای پیوستن به پیمان ابراهیم تعلل کرده و موضوع تشکیل کشور فلسطین را جدیتر از گذشته پیگیری کنند.
آیا حماس میخواهد یا میتواند بار دیگر به تشکیلاتی سیاسی بدل شود؟
بهتر است قبل از هر چیز این موضوع را از زاویه دید رسمی مقامات شناختهشده حماس بررسی کنیم. در ماههای گذشته و همزمان با تلاش اسرائیل برای خلع سلاح حماس و پاککردن ریشههای این گروه فلسطینی از غزه، مقاماتی همچون خالد مشعل و خلیل الحیه علیه هرگونه خلع سلاح حماس موضع گرفته و آن را غیرممکن دانستهاند. این در حالی است که دستکم خالد مشعل که پیش از این رئیس دفتر سیاسی حماس هم بوده، جزء چهرههای نسبتا میانهرو این جنبش مقاومت محسوب میشود که بهصورت معمول به فعالیتهای سیاسی بیش از عملیاتهای انتحاری یا فعالیتهای نظامی گرایش دارد. با همه اینها، آنچه مشخص است، این است که مقامات ارشد شاخه سیاسی حماس، دستکم در ظاهر، از ایده عدم پذیرش طرح دوکشوری یا مخالفت با هرگونه گفتوگو با اشغالگران پیروی میکنند. بهواقع میتوان گفت در حماس کماکان این رویکرد که میان اسرائیل و فلسطین جوی خون جاری است که راه هرگونه گفتوگو را میبندد، دست بالا را دارد. حماس از همان ابتدا با مخالفت با توافق اسلو و تصمیمات سیاسی سازمان آزادیبخش فلسطین بالا آمد و هرگز در مقابل دوربین و اظهارنظرهای رسمی از مواضع قبلی کوتاه نیامد. با همه اینها، بسیاری از ناظران معتقدند برای گروه مقاومت اسلامی حماس، سیاست هرگز امری مذموم نبوده است و آنها دستکم در خفا و در مذاکرات غیرعلنی با گروههای فلسطینی و غیرفلسطینی، بهصورت مداوم ایده افزایش نفوذ سیاسی را دنبال کردهاند. هرچند واقعه هفتم اکتبر و پس از آن حمله اسرائیل به نوار غزه، به مدت دو سال هرگونه موفقیت سیاسی را به اغما برد، اما در میان برخی از اخبار منتشرشده از اقدامات حماس میتوان رد تلاشهای این گروه برای پیوستن به قافله سیاست را دنبال کرد.
با وجود اینکه اسرائیل در دو سال گذشته با ویرانکردن غزه و ترور رهبران ارشد این گروه تلاش کرده از حماس مردهای متحرک بسازد، اما حماس به رویارویی جدی با این ایده پرداخته است. رویترز میگوید حماس همین حالا در تلاش است رئیس دفتر سیاسی خود را معرفی کند. دو گزینه مطرحشده برای ریاست دفتر حماس که در یک رأیگیری مخفیانه این سمت را پذیرا خواهند شد، خالد مشعل و خلیل الحیه هستند. انتخاب این دو نام، معنایی واضح برای کسانی دارد که مسئله حماس را جدی دنبال میکنند. خالد مشعل سالها به دلیل آنکه به قطر و ترکیه نزدیک بود، از سوی حماس در نوعی انزوا زندگی و فعالیت میکرد. خلیل الحیه اما بهویژه پس از ترور اسماعیل هنیه و یحیی سنوار، به عنوان چهرهای سخت و غیرقابل نفوذ در ذهنها جا گرفت. هر نامی که از صندوق رأی حماسیها بیرون بیاید، آینده جنبش مقاومت اسلامی را به سمتی متفاوت با دیگری خواهد برد.
بازگشت به آرمانهای سال ۲۰۰۶؟
حماس از زمان تأسیس خود هیچ زمانی به اندازه سال ۲۰۰۶ خوشاقبال نبوده است. پیروزی جنبش مقاومت اسلامی در انتخابات پارلمانی تشکیلات خودگردان فلسطین، نوعی خوشبینی را در فتح پدید آورد که جنبش مقاومت اسلامی حماس ممکن است از اینجا به بعد مانند تشکیلات خودگردان به دنبال حل مسالمتآمیز مسئله با اسرائیل بوده، راهحل دوکشوری را دنبال کرده و اسرائیل را به رسمیت بشناسد. این رؤیا دوامی نداشت؛ در سال ۲۰۰۷ با وجود اینکه دو طرف بهخوبی میدانستند تا چه اندازه به یکدیگر نیاز دارند، درگیری میان حماس و فتح شدتی غیرقابل تصور پیدا کرد و در نهایت حماس غزه را برد و نیروهای تشکیلات خودگردان را که طبق توافق با اسرائیل در باریکه حضور داشتند، اخراج کرد. این اخراج به محاصرهای انجامید که حماس را به سمت اقدامات نظامی گستردهتر پیش برد و در عین حال آنها را بیشتر از همیشه در میان ساکنان غزه محبوب کرد.
حماس باید آماده فشارها باشد
آنچه پس از عملیات هفتم اکتبر رخ داد و جان بیش از 60 هزار نفر را گرفت و زیرساختهای غزه را نابود کرد، باعث شده برخی از گروههای فلسطینی، حماس را تشویق کنند از ایدههای بلندپروازانه نظامی دست کشیده و به خلع سلاح تن دهد. از آنجا که طی دههها حماس با ترکیبکردن نیروی نظامی و سیاسی تبدیل به مهرهای برای اعمال فشار بر اسرائیل شده بود، بسیاری آرزو دارند آن روزگار دوباره تکرار شود. منتقدان این جنبش معتقدند پیشبردن ایده دوکشوری در شرایطی که نتانیاهو متهم به نسلکشی بوده و بدنامتر از گذشته است، میتواند امنترین گزینه برای فلسطینیها باشد. تزهای محافظهکارانهای از این دست، هرچند افکار عمومی در سرزمینهای اشغالی را به خود جلب میکند، اما در میان طرفداران مقاومت به معنای عقبنشینی بزرگ دانسته شده و تقبیح میشود.
حرفهایی که جنبه ابزاری دارند
همانطور که پیشتر نیز اشاره کردیم، خلیل الحیه و خالد مشعل به عنوان جدیترین و مهمترین چهرههای حماس تأکید دارند که حماس قصد خلع سلاح را ندارد. این در حالی است که هر دو آنها و بهویژه مشعل در سالهای گذشته جزء مقامات سیاسی حماس بودهاند و اساسا مرد سیاست دانسته میشوند.
حماس در سالهای پیش از هفتم اکتبر موفق شده بود جایگاه سیاسی درخور توجهی برای خود دستوپا کند و مشخصا در همین دوران به تقویت بازوی نظامی خود مبادرت میورزید. اما حالا با توجه به شدت حملات اسرائیل به غزه و فرماندهان ارشد گروه مقاومت اسلامی، گزینه تبدیل حماس از گروهی نظامی به گروهی تماما سیاسی که حتی بتواند با دیگر گروههای فلسطینی بر سر برخی امور بر سر میز بنشیند، جدی است. مشخصا جنبش مقاومت اسلامی حماس که طی سالهای پس از انتخابات سال 2006 در غزه ریشه دوانده، نه با حملات اسرائیل به باریکه و نه با فشارهای سیاسی و ترور فرماندهان، متوقف نخواهد شد. حتی اگر ضربههای اسرائیل به حماس کاری باشند، تلآویو بهخوبی میداند حذف حماس از معادلات منطقه، بهویژه با تعلق خاطر قطر و ترکیه به این گروه، غیرممکن است. حماس هم شاید بالاخره پس از چهار دهه به این نتیجه رسیده باشد که پیروزی مقاومت فلسطینی بدون همکاری همه گروهها راهی بسیار دشوار و پرهزینه است.
افشای اعضای کمیته ادارهکننده غزه
رسانهها اعلام کردند اسامی اعضای کمیته تکنوکرات ادارهکننده امور غزه تقریبا نهایی شده است و بر این اساس، به احتمال بسیار زیاد نبیل شعث ریاست کمیته، عائد ابو رمضان مسئولیت امور صنعت و اقتصاد و هنا ترزی مسئولیت امداد و همیاری را بر عهده خواهند داشت.
به گزارش گروه رسانهای شرق، رسانهها اعلام کردند اسامی اعضای کمیته تکنوکرات ادارهکننده امور غزه تقریبا نهایی شده است و بر این اساس، به احتمال بسیار زیاد نبیل شعث ریاست کمیته، عائد ابو رمضان مسئولیت امور صنعت و اقتصاد و هنا ترزی مسئولیت امداد و همیاری را بر عهده خواهند داشت.علاوه بر این، عدنان سالم ابو ورده مسئولیت امور قضائی، رامی توفیق حلس مسئولیت اوقاف و امور مذهبی، جبر الداعور امور آموزش، بشیر الریس مدیریت امور مالی، اسامه حسن السعداوی امور مسکن و مشاغل و سمیرا حلس امور انرژی و حملونقل را بر عهده خواهند داشت. به گزارش المیادین، سامی علی نسمان مسئولیت امور داخلی، عمر شمالی امور ارتباطات، عبدالکریم عاشور امور کشاورزی و عائد یاغی مسئولیت بهداشت را بر عهده خواهند داشت. این پس از مذاکراتی است که در قاهره درباره تکمیل مرحله اول توافق آتشبس و تسریع در مرحله دوم، از جمله تشکیل کمیته اداری و تکمیل عقبنشینی اسرائیل از نوار غزه، برگزار شد. در همین حال و در شرایطی که گروههای فلسطینی در قاهره مرحله دوم توافق را بررسی کردند، رئیسجمهور آمریکا آغاز مرحله دوم توافق غزه را اعلام میکند. در همین حال روزنامه «والاستریتژورنال» به نقل از منابع آمریکایی نوشت، «نیکولای ملادینوف»، سیاستمدار و دیپلمات بلغارستانی به عنوان نماینده عالی شورای ویژه صلح در غزه اعلام خواهد شد.
ملادینوف نقش حلقه اتصالی بین شورای صلح و دولت تکنوکرات را بر عهده خواهد داشت. علاوه بر این، «کییر استارمر»، نخستوزیر بریتانیا، احتمالا پیوستن به شورای اداره غزه را بپذیرد. طبق این گزارش، آلمان هم احتمالا بپذیرد که به شورای اداره غزه به ریاست ترامپ ملحق شود. رئیس کمیته تکنوکرات، غزه را اداره خواهد کرد و نبیل شعث، معاون وزیر سابق برنامهریزی فلسطین، ریاست این کمیته را بر عهده خواهد داشت.
نظرات