روزه در پرتو قرآن و سنّت

سعد یوسف ابوعزیز

مترجم: دکتر حسن علی‌پور
روزه: در «لغت» به معنی نگاه داشتن است.
و در اصطلاح فقه: خودداری از آنچه روزه را باطل می‌کند، با نیّت مخصوص، از طلوع فجر دوم تا غروب خورشید.

1399/02/31

در هر وقت برای شخص روزه‌دار و غیر روزه‌دار، مسواک زدن دندانها جائز است، و این کار هیچ تضادی با حدیث پیامبر (ص) ندارد که می‌فرماید: «بوی دهان روزه‌دار از بوی مسک نزد خدا بهتر است»؛ زیرا مسواک بوی دهان را از بین نمی‌برد، زیرا بوی دهان از معده است نه دندانها، خالی بودن معده سبب بوی بد دهان می‌گردد.
در صورت مسواک زدن باید مواظب بود که خمیر دندان وارد حلق نشود.
به کار گیری خمیر دندان در هنگام روزه از نظر فقه، حکم کراهت(زشت بودن نه حرام) را دارد، زیرا احتمال می‌رود که با آب دهان مخلوط و بلعیده گردد.
 آدامس جویدن در هنگام روزه نیز حکم کراهت را دارد؛ البتّه آدامسهای طعم‌دار، که طعم آنها با آب دهان مخلوط و وارد حلق شود، قطعاً روزه را باطل می‌کند. (مترجم)

1399/02/31

به هنگام نیاز برای شخص روزه‌دار استفاده از روغن بلامانع است.(از سخنان مؤلّف).

1399/02/29

اگر در ماه رمضان روزه‌دارخود را با آب خنک کرد تشنگی و گرمازدگی را از خود دور کرد، اشکالی به روزه وارد نخواهد کرد.
 اصحاب، رسول خدا (ص) را در روستای «عرج» دیدند در حالیکه روزه بود، خود را با آب خنک می‌کرد و آن به خاطر وجود تشنگی یا گرمازدگی بود.(روایت از ابوداود و احمد و... آلبانی این روایت را صحیح دانسته است.)

1399/02/28

لقیط بن صبره می‌گوید: گفتم: ای رسول خدا (ص) در مورد وضو به من خبر دهید، فرمود: «وضو را کامل کنید و سنّت تخلیل را انجام دهید، (بین یک دیگر قرار دادن انگشتان.)
و در شستشوی دهان و بینی مبالغه کنید جز به هنگام روزه‌داری».(صحیح سنن ترمذی، (۶۳۱).
اگر روزه‌داری دهان و بینی را شستشو داد، و از این راه آبی وارد حلق شد، اگر عمدی نباشد روزه باطل نخواهد شد.
روزه‌دار اگر در شستشو دهان و بینی مبالغه کرد تنها گناه محسوب می‌شود و روزه را باطل نمی‌کند.(فتاوی الصیام، تألیف: جبرین ۴۹).

1399/02/27

در صحیح بخاری و مسلم آمده که عائشه روایت کردند: هنگامی که ده شب آخر رمضان فرا می‌رسید، رسول خدا شبها را بیدار می‌ماند و خانواده‌اش نیز بیدار می‌کرد و در انجام عبادت تلاش می‌کردند.(روایت از بخاری و مسلم ).

1399/02/25

 ابن‌عباس روایت می‌کند که رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) نسبت به انجام خیر از همه سخاوتمندتر بود و این سخاوتمندی در رمضان به هنگامی که جبرئل وی را ملاقات می‌کرد، شدت می‌گرفت، جبرئیل هر شب در رمضان پیامبر را ملاقات می‌کرد و رسول خدا قرآن را عرضه می‌کرد و با هم مدارسه می‌کردند، در آن هنگام سرعت سخاوتمندی پیامبر (ص) از سرعت بادی که می‌وزد بیشتر بود.(روایت از بخاری و مسلم).
 نمونه‌ی سخاوتمندی این است که به مستحقان افطاری دهید حتّی اگر یک عدد خرما باشد.
 زید پسر خالد روایت می‌کند که رسول خدا (ص)فرمودند: «هرکه افطاری دهد به روزه‌داری، مانند اجر آن روزه‌دار پاداش خواهد گرفت، بدون اینکه از پاداش روزه‌دار کاسته شود».(صحیح سنن ترمذی، روایت صحیح است، ۶۴۷).

1399/02/24

 ابوهریره روایت می‌کند که رسول خدا (ص) فرمودند: «کسی که سخن دروغ و عمل به آن را ترک نکند، نیازی نیست که خدا غذا و نوشیدنی‌اش منع کند».(روایت از بخاری و...).
باز روایت شده از رسول خدا: «بسیاری از روزه‌داران سهمشان از روزه فقط گرسنگی است و بسیاری از زنده‌داران شب، سهمشان از قیام تنها بیداری است».(صحیح سنن ابن ماجه، ۱۳۸۰).

1399/02/23

عجله در افطار:
سهل پسر سعد روایت می‌کندکه رسول خدا (ص) فرمودند: «مردم در خیرند تا هنگامی که در افطاری عجله کنند».(صحیح سنن ترمذی، ۵۶۳).
برای متحقق شدن این سنّت می‌توان قبل از نماز، با چیزی کم، از آب یا خرما، افطاری کرد، و بعد از نماز به صورت کامل غذا میل گردد.(فقه العبادات فی الإسلام، ۱۸۰).
 انس روایت می‌کند که رسول خدا (ص) بوسیله چند عدد خرما در صورت وجود قبل از نماز افطاری می‌کرد و اگر هم خرما نبود با آب روزه‌اش را افطار می‌کرد.(صحیح سنن ترمذی، ۵۶۰).

دعاء به هنگام افطار:
ابن‌عمر می‌گوید: رسول خدا (ص) هنگامی که افطار می‌کرد می‌فرمود: «تشنگی رفت، رگها سیر آب شدند، پاداش خدا ثابت است ان شاء الله ».(روایت از ابوداود و...).

1399/02/21

 انس روایت می‌کندکه رسول خدا (ص) فرمودند: «سحری را بخورید که قطعاً در سحری برکت است».(روایت از بخاری و مسلم).
باز فرمودند: «سحری را بخورید اگر با نوشیدن قطره آبی باشد». (روایت از احمد و ابن حبان، صحیح الجامع، ۲۹۴۵).
تحقّق سحری با خردن یک عدد خرما یا نوشیدن قطره آبی تحقق می‌یابد.
ابوهریره گفتند؛ رسول خدا (ص) فرمودند: «بهترین سحری مؤمن، خرماست».(صحیح سنن ابو داود، ۲۰۵۵).

 سنّت است که سحری با تأخیر انجام شود.
«انس از زید بن ثابت نقل می‌کند که می‌گوید: با رسول خدا سحری خوردیم، بعد با هم به سوی نماز رفتیم، انس به زید گفت: فاصله‌ی بین سحری و نماز چقدر بود؟ زید جواب داد: به مقدار خواندن پنجاه آیه از قرآن».(روایت از بخاری و مسلم و ابن ماجه).
ابن‌عمر می‌گوید: رسول خدا (ص) دو مؤذّن داشت: بلال و ابن امّ مکتوم، رسول خدا (ص) فرمود: «بلال در شب اذان می‌گوید، پس بخورید و بیاشامید تا ابن ام مکتوم اذان می‌گوید». راوی گفت فاصله‌ی بین آنها خیلی زیاد نبود به این صورت بود، آن پایین می‌آمد و دیگری بالا می‌رفت.(روایت از بخاری و مسلم)

1399/02/19

از جابر روایت شده که رسول خدا (ص) فرمودند: «اگرکسی روزه بودو به سوی غذایی دعوت گردید پس باید جواب داد و برود اگر میل داشت بخورد و الا که نخواست نخورد.»(روایت از مسلم و ابن ماجه).
در صورت شکستن روزه‌ی سنّت، قضای آن لازم نیست.
از أم‌هانئ روایت است که گفت: پیش رسول خدا (ص) نشسته بودم که مقداری نوشیدنی برایش آوردند و از آن نوشید و من را تعارف کرد پس من هم نوشیدم، گفتم ای رسول خدا من گناه کردم برایم استغفار کنید، فرمود: گناهت چیست؟ ام‌هانئ گفت: روزه بودم و آن را شکستم، فرمود: آیا روزه‌ی قضا بود؟ گفتم خیر، پس رسول رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) فرمود اشکالی ندارد.(صحیح سنن ترمذی، (۵۸۴).

1399/02/18

سنّت یعنی انجام دادن عبادت‌هایی که واجب نمی‌باشند، به قصد نزدیک شدن به خدا.
رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) روزه‌های زیر را سفارش فرموده است.

روزه‌ی عرفه:
عرفه روز نهم ذی الحجه است و روزه‌ی آن برای غیر حاج، سنّت می‌باشد.
ابوقتاده می‌گوید: رسول خدا (ص) فرمودند: «روزه گرفتن عرفه، کفاره گناهان سال قبل و بعد از آن است».(روایت از مسلم و ترمذی و...).
برای حجّاج روزه‌ی عرفه سنّت نیست.( برای ذخیره‌ی نیرو و انرژی جهت انجام عبادات).
از ابن‌عباس روایت شده که رسول خدا (ص) روزه‌ی عرفه روزه‌دار نبود، و ام الفضل برایش شیر آورد و آن را نوشید.(روایت از بخاری و مسلم و....).

عاشورا و تاسوعا از ماه محرّم:
ابوقتاده روایت می‌کند که رسول خدا (ص) فرمودند: «روزه‌ی عاشورا کفّاره‌ی گناهان سال قبل از خودش است».(روایت از مسلم و ترمذی و...).
ابوغطفان بن طریف المری، می‌گوید: از ابن‌عباس شنیدم هنگامی که رسول خدا (ص) روز عاشورا روزه گرفت و اصحاب را نیز سفارش فرمود، می‌گفت: این روزی است که یهود و نصاری آن را تعظیم می‌کنند، پس رسول خدا (ص) فرمود: «اگر سال آینده آمد ان شاء الله روز نهم آن را اضافه خواهیم کرد و آن را روزه می‌گیریم».
ابن‌عباس گفت: سال آینده نیامده بود متأسفانه رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) وفات کرد.(روایت از مسلم و ابوداود).

روزه‌ی دوشنبه و پنجشنبه:
ابوهریره روایت می‌کند: «رسول خدا (ص) دوشنبه و پنجشنبه‌ها روزه می‌گرفت، در مورد آن دو روز از وی سؤال شد، که روزه می‌گیرید؟ رسول خدا (ص) فرمود: «دوشنبه و پنجشنبه‌ها خداوند از گناهان مسلمانان در می‌گذرد، جز کسانی که به سبب دشمنی از همدیگر دور شدند، خداوند می‌فرماید: آنان را ترک کنید تا صلح می‌کنند».(صحیح سنن ابن ماجه، ۱۳۹۶).

 سه روز از هر ماه:
از ابوذر روایت شده که رسول خدا (ص) فرمودند: « هرکه سه روز از هرماه روزه گیرد، مثل این است که تمام سال روزه بوده است» خدا برای تأیید این مطلب در قرآن می‌فرماید: «مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا» [سوره اﻷنعام 160]
روز قيامت) هر کس (کار) نيکی آورد, پس ده برابر آن پاداش دارد.
 یک روز اجر ده روز پاداش دارد.(صحیح سنن ابن ماجه، (۱۳۹۶).
از منهال روایت شده که رسول خدا (ص) به روزه گرفتن ایام بیض (روزهای سفید)؛ ۱۳-۱۴-۱۵هرماه فرمان می‌داد و می‌فرمود: «روزه‌ی آنها مانند روزه‌ی سال یا صورت روزه‌ی سالَند.»(صحیح سنن ابن ماجه، ۱۳۹۵)

روزه‌ی اکثر ماه محرّم:
 ابوهریره گفت: مردی پیش رسول خدا (ص) آمد و گفت: چه روزه‌هایی بعداز ماه رمضان بهترند؟ فرمود: «ماه خداوندی که آن را محرّم صدا می‌زنید».
صحیح سنن ابن ماجه، (۱۴۲۷).

 یک روز در میان در طول سال:
از عبدالله پسر عمرو روایت شده که رسول خدا (ص) فرمودند:
«محبوبترین روزه نزد خدا روزه‌ی داود است، این‌که او یک در میان در طول سال روزه می‌گرفت، و محبوبترین نماز پیش خدا، نماز داود است، نصف شب می‌خوابید و یک سومش نماز می‌خواند و یک ششم آن می‌خوابید».(روایت از بخاری، مسلم و ابن ماجه و...).

 شش روز از ماه شوّال:
از ابوایوب روایت شده که رسول خدا(ص) فرمودند: «هرکه ماه رمضان روزه بگیرد و شش روز را از ماه شول به دنبال آن روزه‌دار باشد، مانند این است که تمام سال روزه بوده است».(روایت از مسلم، ابن ماجه و...).

 بیشتر روزهای شعبان:
از عائشه(رضی الله عنها) روایت شده که گفته: «ندیدم رسول خدا (ص) را که تمام یک ماه روزه‌دار باشد، جز ماه رمضان، و ندیدم که در هیچ ماهی زیاد روزه‌دار باشد جز در ماه شعبان».(روایت از بخاری و مسلم ).
(لازم به یادآوری است که در فقه امام شافعی بعد از نصف شعبان روزه سنّت جائز نمی‌باشد، جز اینکه روزه به روزه‌های عادت فرد وصل شود، مانند اینکه شخصی همه دوشنبه‌ها و پنجشنبه‌ها روزه گرفته و حال روزه‌ی بعد از نصف شعبان به عادت فرد، برخورد نموده است، پس این روزه اگر بعد از نصف شعبان هم باشد بلامانع است، و نیز اگر شخص روزه‌دار بعداز نصف شعبان را به قبل از شعبان وصل کند حتّی اگر به روز پانزده‌ی شعبان هم وصل کرد و این روزه‌ها تا آخر شعبان استمرار یابد، این نوع روزه نیز از شعبان محل حرمت نیست، یا در صورتی که روزه‌ی نذر یا قضا باشد آنها نیز محلّ حرمت نیستند.).(اعانة الطالبين، 273/2 باب صوم التطوع)

 ده روز اوّل ماه ذی الحجة:
از حفصه روایت است که رسول خدا چهار روز را غنیمت می‌شمرد: روزه‌ی عاشورا، ده روز اول ماه (ذی الحجة)، سه روز از هر ماه و دو رکعت نماز سنّت فجر».(امام احمد و نسائی).

1399/02/17

در روایت از نُه روزه نهی شده:

یوم الشّک: روزی است قبل از شروع ماه رمضان و معلوم نیست که از شعبان است یا از رمضان؟
از صله پسر زفر روایت شده که گفته: «پیش عمار پسر یاسر بودیم[در روزی که شک بود که رمضان است] و گوسفندی بریان پیش وی بود و فرمود: پس بخورید، برخی پایین آمدند که بخورند، و من گفتم روزه‌ام، عمار گفت: کسی که در یوم الشّک روزه‌دار باشد، پس از فرمان ابوالقاسم(حضرت محمّد) سرپیچی نموده است.(صحیح سنن ترمذی (۵۵۳).

دو روز عید قربان و رمضان:
 دو روز عید قربان و رمضان از ضیافت الهی برای بندگان است، از دیدگاه چهار مذهب اهل سنّت روزه‌ی عید قربان و رمضان حرام است.
از ابی عبید روایت است گفته: «در ایام عید نزد عمر بن خطّاب بودم، گفت: این دو روز رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) نهی فرمودند که کسی آنها را روزه گیرد: روز عید فطر و عید قربان.(روایت از بخاری و مسلم).

روزه‌ی ایّام التّشریق:
ایّام‌التّشریق به سه روزی گفته می‌شود که به دنبال روز عید قربان می‌آیند.
از ابومره روایت است که با عبدالله بن عمرو رفتند پیش پدرش عمرو بن عاص، و او برای آنها طعام آورد و گفت: بخورید، ابومره گفت: من روزه‌ام، عمرو گفت: بخور، این روزها روزهایی است که رسول خدا (ص) به ما گفته که در این ایّام افطار کنیم و از روزه گرفتن نهی می‌فرمود.
مالک گفتند: مقصود ایّام‌التّشریق است.(صحیح سنن ابو داود (۱۳/۲).
 روزه‌ی ایّام‌التشریق کسی اجازه داده نشده جز آنان که در حج قربانی ندارند.
از ابن‌عمر و عائشه روایت شده: «برای کسی روزه‌ی ایّام‌التّشریق جائز نیست، جز کسانی که قربانی را نمی‌یابند.»(روایت از بخاری).

اختصاص دادن روز جمعه به روزه‌داری:
ابوهریره می‌گوید: از رسول خدا (ص) شنیدم که می‌فرمود: «روزه‌ی جمعه را روزه نگیرید، جز در شرائطی که قبل و بعد از آن روزه‌دار باشید». (روایت از بخاری و مسلم).

اختصاص روز شنبه به روزه‌داری:
از عبدالله بن بسر آنهم از خواهرش، روایت شده که رسول خدا (ص) فرمودند: «روز شنبه روزه نگیرید، جز روزه‌ی واجب.»(صحیح، سنن ترمذی، ۵۹۴).
ترمذی می‌گوید: «علّت کراهت اختصاص روزشنبه به روزه‌داری: زیرا یهود آن روز را تعظیم می‌نمایند».

روزه‌ی نصف شعبان به بعد:
ابوهریره می‌گوید: رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم)فرمودند: «هرگاه نصف شعبان باقی ماند پس روزه نگیرید».(صحیح سنن ترمذی، (۵۹).
جز روزه‌هایی که شخص به آن عادت دارد مانند: روزهای دوشنبه و پنجشنبه، روزه‌ی نذر، قضای روزه‌های ماه رمضان و یا روزه‌های کفّاره.(فقه العبادات فی الإسلام، حسن ایوب، (۱۷۵).

روزه در طول سال:
 روزه‌ی تمام سال؛ اینکه بدون فاصله تمام سال روزه‌دار باشید نهی شده است.
ابن‌قیّم می‌گوید: روزه‌ی طول سال پشت سرهم جزو سفارشات پیامبر (ص) نیست، بلکه فرمودند: «کسی که طول سال روزه باشد، نه روزه است و نه افطار»(روایت از نسائی و ابن ماجه، صحیح الجامع،۶۳۲۳).

روزه‌ی وصال:
روزه‌ی وصال به روزه‌ای گفته می‌شود که بدون سحری و افطاری دو روز یا بیشتر پشت سر هم، روزه‌دار باشید، همراه با قصد و نیّت وصال.
در صحیح بخاری و مسلم آمده است ابوهریره گفتند: رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) از روزه‌ی وصال نهی فرمودند، یکی از اصحاب گفت: ای رسول خدا (ص) تو روزه‌ی وصال می‌گیرید. رسول خدا (ص) فرمود: «کدامیک از شما مثل من است، من شب می‌رسد، پروردگارم غذا و آبم می‌دهد».
از ابوسعید روایت شده که گفته: از رسول خدا (ص) شنیدم می‌فرمود: «روزه‌ی وصال نگیرید و اگر هم خواستید آن را فقط به سحری وصل کنید».

روزه‌ی سنّت برای زن بدون اجازه‌ی شوهر:
زنان نمی‌توانند در صورت حضور همسران روزه‌ی سنّت را روزه بگیرند، جز با اجازه آنان.
ابوهریره می‌گوید: رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) فرمودند: «زن بدون اجازه همسر جز روزه‌ی ماه رمضان، نمی‌تواند روزه بگیرد.»(صحیح سنن ابن ماجه، ۱۴۳۷).

1399/02/16

روزه دو رکن اساسی دارد که عبارت‌اند از:


نیّت روزه:
زیرا رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) فرمودند:
«پذیرش هر عمل بستگی به نیّت آن است.»(روایت از بخاری و مسلم).
قول مختار در مذهب امام شافعی، در ماه رمضان هر شب نیّت روزه لازم است.
زیرا حفصه همسر پیامبر (ص) گفته: رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) فرمودند: «کسی که قبل از فجر نیّت روزه نداشته باشد، پس برای او روزه نیست».(صحیح سنن ترمذی (۵۸۳).
برای صحت نیّت، قصد شخص که فردا روزه می‌گیرد و یا سحری خوردن به قصد روزه کافی است.
در روزه‌ی سنّت می‌تواند بعد از نماز صبح نیّت روزه را بیاورد.


 خودداری از هر چیزی که روزه راباطل می‌کند:
از طلوع فجر تا غروب خورشید روزه‌دار از هر نوع چیزی که روزه را باطل می‌کند، خودداری کند، زیرا خداوند می‌فرماید: «فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّـهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ »[سوره البقرة 187]
پس اکنون (در شبهای رمضان می‌توانید) با آنان آمیزش کنید، و آنچه را خدا برای شما مقرّر داشته طلب کنید. و بخورید و بیاشامید، تا رشته‌ی سپید صبح از رشته‌ی سیاه (شب) برای شما آشکار شود، سپس روزه را تا شب به پایان رسانید.

1399/02/15

زن حامله و نیز شیر ده در صورتی که به خاطر ترس از خود یا فرزندان روزه نگرفتند، و از راه تجربه و یا پزشک قابل اعتماد این ترس ثابت شده باشد، افطار می‌کنند و به جای هر روز یک مسکین را طعام می‌دهند و قضای روزه لازم نیست.
ابن‌عباس می‌گوید: هرگاه زن حامله در حال روزه‌دار بودن در ماه رمضان از هلاک و یا مریض شدن خود ترس داشت و نیز زن شیرده این ترس را بر فرزند داشت، به جای هر روز یک مسکین را طعام می‌دهد و روزه قضا نمی‌خواهد.(روایت از طبری، و البانی آن را تصحیح نموده است در الارواء ۱۹/۴).
(البته در فقه امام شافعی برای آنها قضای روزه لازم است).

از ابن‌عباس روایت است: او به زن حامله خود در ماه رمضان فرمان افطار داد، و گفت: شما به شرایط پیری را دارید که توان روزه را ندارد، پس افطار کنید و به جای هر روز یک مسکین را نصف صاع طعام گندم دهید. (روایت از عبد الرزاق، (۷۵۶۷) و دارقطنی، (۲۰۶/۲) و سندش صحیح است).
مقدار هر صاع: ٢٤٠٠گرم است.

رسول خدا (صلّی الله علیه وسلّم) فرمودند: خداوند (عزوجل) نصف نماز را از ذمّه مسافر برداشته و نیز از ذمه مسافرو زن آبستن و شیرده روزه را برداشته است.(امام احمد و عبد بن حمید آن را روایت کردند و مصطفی عدوی آن را تحسین نموده است). گفتنی است است که در فقه امام شافعی هر یک از آنان در روزهای دیگر روزه‌ها را قضا می‌کنند.

1399/02/15

.
خدامی فرماید: «وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ» [سوره البقرة 185]
و هر کس که بیمار یا در سفر بود، پس (باید به تعداد روزهای که افطار کرده) روزهای دیگر را (روزه بگیرید).
کسی که از جهت جسمی قویّ باشد، روزه بودن برای وی بهتر و در غیر این صورت افطار بهتر می‌باشد.

خانمی که در عادت ماهانه و یا در ایام زایمان است، روزه‌ی آنها صحیح نیست: از عائشه (رضی الله عنها) روایت است که می‌فرماید: «در زمان وجود رسول خدا(ص) هنگامی که عادت ماهانه داشتیم، به قضای روزه فرمان داده می‌شدیم، و به قضای نماز خیر».(روایت از مسلم و...).
آنچه بر زن و مرد پیر و ناتوان و نیز مریضی که امید شفای وی وجود ندارد، واجب است:
افطار می‌کنند و به جای هر روز یک مسکین را طعام می‌دهند، نصف یک «صاع» از قُوتِ شهر برای هر روز، (یک صاع ٢٤٠٠ گرم می‌باشد که باید نصف آن را برای هر روز از روزه‌های فوت شده به فقرا بدهد).
خداوند می‌فرماید:
«و بر کسانی که توانائی آن را ندارند؛ لازم است کفاره بدهند، (و آن) خوراک دادن به مسکینی است، و هر کس که رغبت خود (بیشتر) نیکی انجام دهد پس آن برای او بهتر است» (البقرة/184)

ابن‌عباس می‌گوید: این آیه در مورد زن و مردپیر ناتوان نازل شده که به جای هر روز یک مسکین را طعام دهند.(روایت از بخاری).
و در صورتی که توانایی پرداخت طعام را نداشت، چیزی بر وی واجب نمی‌باشد.(فتاوی الصیام، محمد المسند).