گفتوگوی «اعتماد » با حسین کرمانپور، سخنگو و رییس مرکز اطلاعرسانی وزارت بهداشت درباره خدمات سلامت در حوادث اخیر
١٣ روز حادثه، مجروح و کشته، هم از مردم عادی و هم از نیروهای انتظامی و امنیتی و هنوز هم تعداد دقیق مجروحان و کشته شدهها معلوم نیست، تعدادی از مجروحان به دلیل جراحات خفیف به مطبها رفتهاند، تعدادی از مجروحان به بیمارستانهای تامین اجتماعی و تعدادی هم به بیمارستانهای خصوصی منتقل شدهاند، هنوز تعدادی از مجروحان در بخش مراقبتهای ویژه بستریاند و هنوز تعداد زیادی از اجساد کشته شدهها شناسایی نشده است. قطعی اینترنت سراسری از شامگاه 18 دی هم، ثبت مراجعات مجروحان و پذیرش و بستریها در مراکز درمانی را با مشکل مواجه کرد و با اینکه شامگاه 18 و 19 و 20 دی اوج حوادث بود و بیشترین تعداد مجروحان و کشته شدهها هم مربوط به همین سه شب است اما حسین کرمانپور که ریاست مرکز اطلاعرسانی وزارت بهداشت را برعهده دارد، در گفتوگو با «اعتماد» میگوید باید آمار پذیرش کشوری تجمیع شده و بررسی شود تا یک گزارش دقیق از مراجعات، پذیرش و بستریها قابل ارائه باشد. آنچه در این 13 روز اتفاق افتاد برای نظام سلامت کشور یک آزمون تلخ بود. اینطور که کرمانپور طی روزهای اخیر در گفتوگو با خبرگزاریها اعلام کرد، طبق دستور اکید وزیر بهداشت مقرر شده بود تمام مجروحان؛ چه معترضانی که در خیابان بودند و چه عوامل انتظامی و امنیتی که در درگیریها زخمی شدند، بدون هیچ تبعیضی و بدون دخالت دادن هرگونه عقیده سیاسی، مورد درمان قرار بگیرند و بهترین خدمات به ایشان ارائه شود. البته اگر تاکید وزیر بهداشت نبود هم، جامعه پزشکی و پرستاری کشور همین رفتار را داشت ولی تاکید وزیر و سخنگوی وزارت بهداشت بر رعایت این الزام، هم مهم بود، هم در طول 16 سال اخیر، برای اولین بار بود.
کرمانپور به «اعتماد» میگوید که این تاکید، برگرفته از یک اصل حرفهای است؛ اصل حرفهای خدمترسانی به بیمار فارغ از اینکه این بیمار در کدام جبهه سیاسی و نژادی و قومی ایستاده است.
وزیر بهداشت البته در روزهای اعتراضات یک تاکید دیگر هم داشت و اینکه علاوه بر ضرورت ارایه خدمت جامع به مجروحان اعتراضات، کادر درمان هم باید از هر گونه آسیب و خطر و حادثه در امان باشند؛ اصلی که البته در این 13 روز در مواردی نقض شد که رخدادهای تلخ بیمارستان ایلام بعد از انتقال مجروحان اعتراضات «ملکشاهی» و مصدومیت و هتک حرمت تعدادی از کادر درمان این بیمارستان مصداق روشن نقض حرمت مراکز درمانی است و البته تلخترین مصداق از نقض این الزام هم، جان باختن آن خانم پرستار جوانی است که چند روز قبل، در درمانگاه امام سجاد شهر رشت، قربانی آتش حوادث شد.
کرمانپور در گفتوگو با «اعتماد» نگاهی بر وضعیت خدمترسانی در اعتراضات اخیر دارد؛ نحوه تامین ذخایر خون و تجهیزات و دارو، تجهیز و آمادهباش مراکز درمانی، چگونگی پرداخت هزینه درمان مجروحان و باز هم تاکید بر اینکه «تمام مجروحان از هر سو که باشند، کادر درمان بیمارستانهای وزارت بهداشت، تمام و کمال در خدمتشان هستند تا با تمام قوا، درمانشان کنند تا یک مرگ کمتر شود. »
در فاصله خرداد 1388 تا دی 1404 شاهد 6 نوبت اعتراض معیشتی، سیاسی و مدنی بودیم؛ اعتراضات معیشتی دی 1396، آبان 1398 و دی 1404، اعتراضات مدنی پاییز 1401 و اعتراضات سیاسی خرداد 1388 و دی 1398. تمام اعتراضات هم در صحنه خیابان گستردگی قابل توجهی داشت و تعداد زیادی در این اعتراضات مجروح شدند اما چه در دولتهای اصلاحطلب و چه دولتهای اصولگرا، وزرا و سخنگوی وزارت بهداشت هیچ صراحتی درباره ضرورت ارائه خدمت درمانی به مجروحان بدون در نظر گرفتن ملاحظات سیاسی و عقیدتی نداشتند چنانکه وزرای بهداشت در دولتهای نهم و یازدهم و دوازدهم، در این زمینه سکوت کردند و وزیر بهداشت دولت سیزدهم، در جبهه مخالف مجروحان قرار گرفت. وزیر و سخنگوی وزارت بهداشت، در این 16سالی که گذشت، اولین نفراتی از بدنه دولت هستند که با اطلاعیه و صحبتهای رسمی، مردم، نهادهای امنیتی و قوای سهگانه را خطاب قرار داده و گفتند که مجروح حوادث، فارغ از اینکه چه عقیده و مرامی داشته باشد، مجروح است و کادر درمان، موظف به درمان این مجروح است و مرکز درمانی، باید برای مجروح و کادر درمان، یک مکان امن و مصون از هر آسیب باشد. به نظر میرسد این تاکید و صراحت وزیر بهداشت و سخنگوی وزارت بهداشت، برگرفته از نگاه شخصی شما و دکتر ظفرقندی است. تحلیل خودتان چیست؟
به نظرم یک نگاه حرفهای است. ما در مورد غزه هم همین موضع را داشتیم با اینکه بعضی دوستان نسبت به این موضعگیری ما حساس شدند. از سالها قبل، تمدن بشری این اصل حرفهای را پذیرفته که در هر نقطهای که به دلیل اغتشاش بیرونی یا داخلی، مورد تعدی یا فشار جنگی یا تعرض قرار میگیرد محیط امداد و درمان و افرادی مثل کادر درمان یا امدادگر هلال احمر یا حتی آتشنشان که در چنین مکانی خدمت میکنند، باید هم از طرف معترضان و هم از طرف نیروهای انتظامی و امنیتی و نظامی، در امان باشند و این مکان هم باید ایمن باشد و امنیت این مکان و این افراد هم باید هم از سوی معترضان و هم از سوی عوامل امنیتی و انتظامی مورد احترام باشد. پزشکی که در زندان خدمت میکند، باید به زندانی بیمار، حتی همان زندانی که خون یک نفر را ریخته، خدمت درمانی بدهد و او را درمان کند و این درمان، برگرفته از یک اصل انسانی و حرفهای است. اگر این اصل مخدوش شود و پزشک و پرستار و درمانگر، نگاه ایدئولوژیک و سیاسی و حزبی خودش را در خدمت درمانی دخالت بدهد، ضربهای به سلامت بشر و افکار بشردوستانه وارد خواهد شد که زخم این ضربه، تا مدتها باقی خواهد ماند. این اصل حرفهای، حتی در اعتراضات خیابانی هم باید حاکم باشد و به همین دلیل، میگوییم که با توجه به این اصل حرفهای و فارغ از هر نگرش سیاسی، ارائه خدمت درمانی و رعایت امنیت مجروح و تیم درمان و محکوم کردن بمباران بیمارستان در غزه هم مورد توجه قرار میگیرد در حالی که ضرورت ارائه خدمت درمانی در غزه، از محق دانستن مردم غزه یا مقصر دانستن اسراییل کاملا جداست. با همین اصل حرفهای، همانطور که اصابت موشکهای اسراییل در حوالی بیمارستانهای ایران را محکوم میکنیم، از حمله به بیمارستانی در اوکراین یا روسیه هم انتقاد میکنیم چون طبق همین اصل حرفهای، در تعرضات داخلی و جهانی، تمام مراکز درمانی و امدادی باید در امان باشند. حوادث اخیر کشور، این فرصت را ایجاد کرد که به تمام طرفین اعتراضات و حوادث اخیر آموزش بدهیم که در اوج درگیریها، محیط امداد و نجات و درمان باید یک محیط امن بماند و همچنین، این فرهنگ را توسعه بدهیم که بنا به یک اصل انسانی، فردی که در جریان اعتراضات و درگیریها، مجروح میشود، نیازمند کمک است و فارغ از اینکه در کدام جبهه درگیری بوده، باید از صحنه دور شده و مورد درمان قرار بگیرد اما چه کسی باید این مجروح را از صحنه درگیری دور کند؟ فردی که مورد قبول طرفین درگیری است و در سراسر دنیا، تنها فرد مورد قبول طرفین درگیری، نیروهای امداد و نجات و تیم درمان هستند. در سراسر دنیا، رنگ آمبولانس سفید است و در سراسر دنیا، این اصل پذیرفته شده که وقتی آمبولانس برای ورود به صحنه درگیری و جنگ آژیر میکشد، طرفین درگیری باید امکان ورود آمبولانس را مهیا کنند تا نیروی امدادی، مجروحان را از صحنه دور کرده و به مرکز درمانی برساند که متاسفانه در حوادث اخیر کشور، این اصل توسط تعداد زیادی از طرفین حوادث مورد توجه نبود چنانکه هم آمبولانس و هم تکنیسینهای اورژانس، توسط طرفین درگیریها آسیب دیدند و دلیل این وضع، همچون دفعات و حوادث پیشین هم این بود که سطح فرهنگ طرفین متخاصم و متعارض در این حد افزایش پیدا نکرده که بدانند فرد امدادگر و درمانگر و آتشنشان، از هیچ سمت جبهه درگیری دفاع نمیکند بلکه مشغول انجام وظیفه حرفهای است و نقشی مشابه یک داور فوتبال دارد و به محض حضورش، طرفین درگیری باید کنار بایستند تا مجروحان و آسیب دیدگان را از صحنه درگیری دور کند. چنین رفتاری در هر کشور جهان، نشان فرهیختگی و فرهنگ پیشرفته آن کشور است. در هر صحنه درگیری هم که طرفین متخاصم، راه را برای ورود امبولانس باز کردهاند، اعتراضات رنگ انسانیتری پیدا کرده است.
وزیر بهداشت در دوره دانشجویی در بیمارستانهای صحرایی جبهه جنگ ایران و عراق حضور داشت و در مصاحبهای برای من تعریف کرد که در اتاق عمل بیمارستانهای صحرایی پشت خط مقدم جبهه، شهادت هر رزمنده مجروح را با صلوات اعلام میکردند. شما هم سابقه حضور در جبهه در جنگ 8 ساله ایران و عراق دارید. آیا تاکید وزیر و سخنگوی وزارت بهداشت بر رعایت اصل حرفهای ضرورت درمان برای تمام مجروحان درگیریها، ربطی به سابقه حضور شما در جبهه جنگ 8 ساله ندارد؟
تا به حال به چنین تاثیری فکر نکردم ولی شاید هم همین حضور زیربنای چنین اندیشهای باشد. به یاد دارم که تا پایان هر عملیاتی که داشتیم، دو طرف متخاصم موشک و خمپاره و گلوله به سمت یکدیگر میفرستادند ولی با پایان عملیات و اعلام صلح، زمانی که نیروهای عراقی دستشان را به نشانه تسلیم بالا میگرفتند، حق هیچ آسیبی به هیچ اسیری نداشتیم و این رفتار، برگرفته از فرهنگ اسارت بود و در این بین، حتی جوانمردی دینیمان هم به میان میآمد و نان و آب و جیره خودمان را به اسرا میدادیم با اینکه طرف مقابلمان به هیچوجه جوانمرد نبود و بارها گفتم که ارتش بعث، بسیار بیرحم و بسیار بیفرهنگ بود و فقط به دنبال خون ریختن بود در حالی که ما فقط به دنبال آزادی خاک وطن بودیم ولی به محض پایان عملیات، اسیر که تا چند دقیقه قبل به ما تیراندازی میکرد، به برادر ما تبدیل میشد. بارها دیدم که رزمندهها، غذای خودشان را به اسیر میدادند تا او گرسنه نماند ولی خودشان گرسنه میماندند. فکر میکنم هر فردی که در این فرهنگ قرار گرفت، این اندیشه در او ایجاد شد و با او ماند. اسیر عراقی، دشمن صددرصد غدار بود و با او چنین رفتار کردیم. این معترض، هموطن ماست که یا تحت تاثیر جو اعتراض قرار گرفته یا معترض دلسوختهای است که برای اعتراض به میدان آمده. در این میان، عده کمی هم از این فضا سوءاستفاده میکنند که هم به خود و هم به دیگری و هم به اماکن و اموال عمومی آسیب میزنند و به این توجه ندارند که در اوج مشکلات اقتصادی، سوزاندن و نابودی میلیاردها تومان حق مردم کف خیابان چه آسیب هنگفتی است. در سوی مقابل، دوستان ما در بخش نظمدهی هم نمیدانند که رفتار مقابل این افراد چگونه باید باشد و چطور با این تعارض برخورد کنند. دلیل چنین وضعی این است که هیچ کدام از طرفین به رشد لازم نرسیدهاند که بدانند چطور رفتار کنند که خشونت، افزایش پیدا نکند.
در اعتراضات سال 1401 مراجعات مجروحان به مراکز درمانی کاهش یافت و درمان بعضی مجروحان، در خانهها انجام شد. طی چند روز اخیر، در صحبتهای وزیر بهداشت، سخنگوی وزارت بهداشت و یکی از اعضای کمیسیون بهداشت مجلس، تاکید شد که مسائل سیاسی و قضایی از مسائل درمانی جداست و کادر درمان، فقط به مداوای مجروح فکر میکند. البته بازگرداندن اعتماد عمومی به بخش درمان، به خصوص بعد از اعتراضات 1401 و رخدادهای تلخی که دو هفته قبل در بیمارستان ایلام اتفاق افتاد و همچنین اخبار اخیر درباره برخورد با چند پزشکی که مشغول مداوای مجروحان اعتراضات بودند، سخت است. تحلیل شما درباره این وضع و اخبار چیست؟
من درباره برخورد با پزشکان درمانگر مجروحان چیزی نشنیدم و اگر اتفاق افتاده، برخوردهای فردی و شخصی بوده و البته به ما هم اعلام نشده ولی هر موردی که به ما اعلام شود، علاوه بر اینکه دلیل این تعرض را از بخش حقوقی وزارت بهداشت پیگیری میکنیم، از نظر قانونی هم تحت پیگرد قرار خواهد گرفت. معمولا وقتی اعتراضات به وضع موجود، به گونهای است که با حجم زیادی از معترضان جدی مواجهیم، گاهی رفتارهای شخصی، چه در معترضان و چه در نیروی انتظامی، نسبت به رفتارهای گروهی و از پیش تعیین شده، رنگ و بوی بیشتری پیدا میکند و البته، این رفتار شخصی بر رفتار گروهی ارجحیت پیدا میکند و با وجود آنکه تعداد این رفتارها هم زیاد نیست ولی متاسفانه گاهی همان اغتشاش وحشتناک را رقم میزند. برخورد با پزشک و درمانگری که مشغول مداوای مجروح اعتراضات بوده، بیاخلاقترین کاری است که میتوان انجام داد. چطور ممکن است با پزشکی که برای کمک و درمان مجروح اعتراضات، خود را به خطر میاندازد برخورد کنیم و بگوییم تو چرا به وظیفهات عمل کردی و چرا این مجروح را درمان کردی؟ در چنین لحظاتی، پزشکان عقاید و مرام سیاسیشان را کنار میگذارند و اصول حرفهایشان غالب میشود. وزیر بهداشت هم بر این مساله تاکید داشته که مرکز درمانی، هم باید برای بیمار و هم برای کادر درمان امن باشد و بهخصوص، مهم است که کادر درمان، این امنیت را احساس کند چون در غیر اینصورت، درمان را با ترس و واهمه انجام خواهد داد و باید بپذیریم که سطح شجاعت در تمام افراد یکسان نیست و ترس میتواند بر کیفیت درمان تاثیر منفی بگذارد. وزیر بهداشت به ما هم تاکیدکرد که امنیت کامل کادر درمان حفظ شود تا بتوانند بهترین خدمات را به مجروحان اعتراضات بدهند و یک مرگ، کمتر شود و جان، بیشتر زنده بماند که در اینصورت، امنیت و دلدادگی ملت به یکدیگر هم بیشتر خواهد شد. کادر سلامت و امدادگرانی همچون نیروهای هلالاحمر و آتشنشانی، پیونددهنده آلام ملتها به همدیگر در همین تعارضاتند. در میدانی که هر دو طرف خشمگینند و یک طرف، معترض است و یک طرف میخواهد نظم را برگرداند، یک امدادگر بین این دو قرار میگیرد و میتواند به گونهای آشتی و آرامش ایجاد کند که هم صدای اعتراض بهتر شنیده شود و هم به نیروی امنیتی آسیبی وارد نشود چون همه این افراد، با هم ملت ایران را میسازند.
در چنین اعتراضاتی، جراحات و آسیب جسمی که به مردم وارد میشود از چه نوعی است و در این سه هفته چه مجروحانی به بیمارستانها مراجعه کردند؟ شما به عنوان یک پزشک در اورژانس بیمارستان محل خدمتتان با چه جراحاتی مواجه بودید؟
مراجعات بیمارستانها باید تجمیع شود ولی آنچه من در اورژانس شاهد بودم، اغلب مراجعات معترضان یا نیروهای انتظامی، به دلیل آسیب ناشی از ضرب و شتم، شکستگیهای ناشی از زمین خوردگی، تیرخوردگی، آسیب دیدگی هر دو طرف به دلیل ضرب و جرح، اصابت جسم سخت بود. درمواردی از تیرخوردگیها، متوجه شدیم که اسلحه، دست دیگرانی غیر از نیروی انتظامی هم هست به خصوص در مواردی که با تیرخوردگیهای به پا، ران، شکم یا حتی قسمتهای بالاتر بدن مواجه شدیم که البته این موارد، منجر به فوت شده بود. من این موارد را مشاهده کردم ولی برای گزارش کشوری باید تا زمان تجمیع گزارشها صبر کنیم.
در اعتراضات 1388 و 1401، تعدادی از مجروحان اعتراضات به دلیل ترس از بازداشت، به مرکز درمانی مراجعه نکردند ولی تاکید شما و عضو کمیسیون بهداشت مجلس در روزهای اخیر این بود که مجروحان اعتراضات به جای درمان خانگی حتما به مرکز درمانی مراجعه کنند. خطر درمان خانگی، به خصوص در مورد جراحات خونریزیدهنده چیست؟
درمان خانگی این جراحات صددرصد خطرناک است و جراحات خونریزیدهنده، خطر عفونت دارد و مصدومیت بر اثر ضربه به نقاط حساس و به خصوص نقاطی همچون سر، گردن، ستون فقرات، قفسه سینه، شکم و ران، میتواند به صدمات ناگوارتری منجر شود. مجروحی که از ترس بازداشت و مشکلات امنیتی به مرکز درمانی مراجعه نمیکند، در واقع برای جانش نگران است ولی درمان خانگی، بیشتر از بازداشت، جانش را به خطر میاندازد. اصل بر حفظ جان فرد است. بنابراین ما همچنان توصیه میکنیم که مجروحان، مراکز درمانی را به درمان خانگی ترجیح بدهند و مادامی که در بیمارستان هستند، با تمام قوا و با دل و جان در خدمت مجروحان هستیم. تمام امکانات برای درمان مجروحان آماده است و پزشکان ما هیچ فرقی بین مجروحان اعتراضات قائل نمیشوند.
در این ایام، چند بیمارستان پذیرای مجروحان اعتراضات بودند؟
تمام بیمارستانهای دولتی آمادگی لازم را داشتند و چون معلوم نبود که اعتراضات در کدام نقطه شکل میگیرد، تمام بیمارستانهای ما آمادگی لازم را داشتند و حتی بسیاری از بیمارستانهای تامین اجتماعی هم با اینکه زیرنظر وزارت بهداشت نیستند ولی خدمترسانی کامل برای مجروحان داشتند و حتی شنیدم که تعدادی از بیمارستانهای خصوصی هم، تیماردار مردم بودند و بدون آنکه تفاوتی در نوع مراجعات قائل شوند، هم مجروحان اعتراضات و هم عوامل انتظامی را پذیرش و درمان کردند تا یک مرگ کمتر شود.
من هم شنیدم در یک بیمارستان خصوصی، هیچ هزینهای از مجروحان اعتراضات دریافت نشده و پزشکان بیمارستان از جیب خودشان هزینه درمان مجروحان را پرداخت کردند ولی روزهای اول این مساله مطرح بود که بیمه سلامت هزینه درمان مجروحان اعتراضات را تقبل نکرده است. علت این اتفاق چه بود؟
وزارت بهداشت هیچ ابلاغی در این زمینه نداشت. از آنجا که تعداد مجروحان در چنین حوادثی قابل پیشبینی نیست، تصمیمگیری سیستم بیمهای ممکن است تا یک روز طول بکشد ولی به محض اینکه مشخص شد که تعداد مجروحان از هر دو طرف، قابل توجه است، شورای عالی بیمه سلامت جلسهای برگزار کرد و به تمام دانشگاههای علوم پزشکی ابلاغ کردیم که در تمام مراکز تحت پوشش وزارت بهداشت، هزینه درمان تمام مجروحان اعتراضات و بخصوص، مجروحان روزهای پنجشنبه، جمعه و شنبه که اعتراضات به وضع بحرانیتری رسید، رایگان باشد. اگر در بیمارستانی، هزینهای از مجروحان دریافت شده، حتما بعد از مساعد شدن شرایط قابل پیگیری است. حتی با وجود قطع و وصل شبکه، ابلاغ شد که در صورت اختلال اینترنت، تمام نسخهها و دستورها برای داروخانه و مراکز پاراکلینیکی و تشخیصی، به صورت دستی نوشته شود تا در شرایط مساعد این مستندات را بررسی کنیم.
تعداد مراجعات نسبت به ایام عادی چند درصد افزایش داشته؟
صددرصد افزایش داشته ولی به دلیل قطع اینترنت و شبکه کشوری، با یک مشکل جدی مواجه شدیم و اغلب اطلاعات را به صورت تلفنی ثبت کردیم که البته چنین شیوهای هم قابل اعتماد نیست و باید بازبینی شود تا بتوانیم آمار درستی از مراجعات و درمان ارائه بدهیم و باید بر اساس قانون چون کشور در شرایط بحران است هر آمار را باید با هماهنگی لازم منتشر کنیم و چون در تخاصم با دشمن خارجی هستیم و هنوز هم در حالت بین جنگ و صلح هستیم باید در ارائه آمار و اطلاعات دقت لازم را داشته باشیم که مورد سوءاستفاده قرار نگیرد.
در چنین شرایطی ذخایر خونی در مراکز درمانی خیلی مورد نیاز است. در روزهای اول اعتراضات هم خبری شنیدیم مبنی بر اینکه برخی مراکز درمانی از سازمان انتقال خون درخواست ذخایر خونی داشتند و سازمان اعلام کرده که من چنین پیشبینی نداشتم و با کمبود خون مواجه میشوم و مراکز گفته بودند که شما تجهیزات اهدای خون بفرستید و کادر درمان بیمارستان، خون اهدا خواهد کرد. وضع ذخایر خون و تجهیزات در روزهای اعتراضات چگونه بود و آیا دچار کمبود شد؟
میزان ذخایر استراتژیک خون، طبق استاندارد جهانی باید به مدت 8 الی 9 روز پاسخگوی نیاز مراکز درمانی باشد و عدد کمتر از این میزان، بحران ایجاد میکند. در ایام اعتراضات، ذخایر استراتژیک مشکلی پیدا نکرد ولی پراکندگی مراجعات مجروحان به گونهای بود که مثلا بعضی بیمارستانها، مرکز تروما نبودند و تک تخصصی بودند که نیاز به میزان خون متعادلی داشتند ولی یکباره، 10 مجروح با خونریزی فعال به این مراکز منتقل شد در حالی که نیاز معمول این مراکز، مثلا 4 پاکت خون بود و حالا باید 50 الی 100 پاکت خون برای این مراکز ارسال میشد که این درخواستها، در روزهای اول سازمان انتقال خون را با مشکل مواجه کرد ولی پاسخ به این وضع هم، تابع استاندارد است و بانک میتواند این وضع را با ارسال استان به استان یا بیمارستان به بیمارستان مدیریت کند. غیر از دو مورد بسیار کوچک که با مداخله خودمان حل کردیم، تا این لحظه با وجود آنکه حجم زیادی از ذخایر خون برای مجروحان مصرف شد، کمبود ذخایر خون به معنای بروز عارضه به دلیل کمبود خون نداشتیم ولی توصیه میکنیم که مردم برای اهدای خون مراجعه کنند. تامین دارو و تجهیزات هم با مشکلی مواجه نبود چون برای بحران این موارد را پیشبینی کردهایم و در این اتفاق تلخ اخیر هم با همین پیشبینیها، حتی بابت سرم تزریقی و سرم شست و شو که برای موارد شوک و شست و شوی زخم بسیار مورد نیاز بود هم با کمبود مواجه نشدیم.
نظرات