حسین معافی- فعال حوزه اجتماعی
آموزش شهروندی عبارت از رشد و پرورشدادن ظرفیتهای افراد و گروهها برای مشارکت و تصمیمگیری و عمل آگاهانه و مسئولانه در زندگی اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است. این آموزشها شامل حقوق انسانی، رشد مستمر و همهجانبه، اخلاق و ارزشها، صلح و مسالمتجویی، برابری اجتماعی و حرمتنهادن به تفاوتهاست. متأسفانه در سیستم آموزشی ما به آموزش حقوق شهروندی مردم کمتر پرداخته شده است. توجه محض به مسائل درسی و علمی راهگشای حل مشکلات در جامعه و محیط اجتماعی نیست و آموزش حقوق شهروندی و تربیت شهروندی آگاه و مشارکتجو و فعال میتواند در این زمینه کارگشا باشد؛ بنابراین توجه به آموزش حقوق شهروندی و تربیت شهروند مطلوب و آگاه ضروری به نظر میرسد. انجام گستردهتر فعالیتهای پرورشی در حوزه کارهای فرهنگی و هنری نیز میتواند در تحقق این امر بسیار مهم و تأثیرگذار باشد.
چگونگی آشنایی دانشآموزان با مؤلفههای حقوق شهروندی
برای اینکه دانشآموزان بتوانند از حقوق شهروندی برخوردار باشند و از آنها استفاده کنند نیاز است که مهارتهایی را آموزش ببینند. از جمله این مهارتها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مسئولیتپذیری: با کمک شورای دانشآموزی و اعضای اصلی تشکلهای دانشآموزی بسیاری از فعالیتهای فرهنگی–هنری و کارهای مربوط به حوزه پرورشی به خود دانشآموزان واگذار شود.
مشارکت در کارهای گروهی: کار گروهی باعث رشد اجتماعی دانشآموزان میشود و با جهتدهی گروه همسالان در مدرسه یا در گروههای فوق برنامه میتوان دانشآموزان را با حقوق شهروندی آشنا کرد. تقسیم کارها در انجام مراسمهای مختلف و حس همکاری در دانشآموزان ناشی از مشارکت فعال آنهاست.
هوشیاری در برابر سوءاستفاده: یکی از مؤلفههای مهم در حقوق شهروندی، دادن هوشیاری در جهت جلوگیری از سوءاستفاده دیگران است و آموزش این مسئله میتواند از بسیاری از معضلات جلوگیری به عمل آورد.
تعهدپذیری: دانشآموزانی که متعهد هستند و به وعدههایی که میدهند عمل میکنند و مسئولیتی را که بر عهدهشان گذاشته شده است انجام میدهند از رشد اجتماعی خوبی برخوردار خواهند شد.
برقراری ارتباط با دیگران: از دانشآموزان خواسته شود که برای حل مسائل و مشکلات و انجام مأموریتهای محولشده، حتما از ارتباط با دیگران استفاده کنند تا بتوانند از این طریق بسیاری از مشکلات را حل کنند.
درنظرگرفتن دیگران: به دانشآموزان آموزش داده شود که برای انجام کارها فقط خود را نبینند و به دیگران هم توجه کافی داشته باشند. به آنها بیاموزیم حقوق شهروندی دیگران را رعایت کنند و آنچه را انتظار دارند درمورد آنها رعایت شود برای دیگران هم در نظر داشته باشند.
حریم خصوصی: دانشآموزان هم به حریم خصوصی نیاز دارند و ورود به زوایای زندگی آنها در صورتی مجاز است که آنها خود تمایل داشته باشند و دلیل ورود به مسائل خصوصی توسط دیگران را درک کنند.
زندگی مطلوب: هر شهروندی حق دارد از حداقل امکانات انسانی برخوردار باشد و زمانی حقوق شهروندی رعایت میشود که از خدمات بهداشتی و آموزشی، تغذیه مناسب و سرپناهی برای زندگی برخوردار باشند.
ملاقات با دوستان و بازیکردن: برگزاری جشنوارههای فرهنگی-ورزشی در راستای تحقق این امر انجام شود و دانشآموزان با همکاری یکدیگر و شرکت در مسابقات فرهنگی و ورزشی این مهارت را تمرین کنند.
زندگی در محیط سالم: استفاده از تغذیه سالم در مدرسه و رعایت موازین بهداشتی از جمله مواردی است که در مدارس باید انجام شود که در شرایط کرونایی این موضوع بسیار مهم و ضروری است.
برخورداری از امکانات مشابه: استفاده از تمامی خدمات مدرسه بدون توجه به نژاد، مذهب و جنسیت از حقوق مسلم دانشآموزان محسوب میشود؛ بنابراین همه امکانات مدرسه به طور مساوی بین دانشآموزان توزیع شود.
راههای آشنایی با حقوق شهروندی
برخی از مهمترین روشهای ایجاد و تقویت مهارت شهروندی در مدارس عبارتاند از:
- آشناکردن دانشآموزان و خانوادها با قوانین و مقررات جامعه
- آشناکردن دانشآموزان و خانوادهها به حقوق شهروندیشان
- آموزش اخلاق و ادب اجتماعی به دانشآموزان
- آموزش رعایت انضباط اجتماعی و حفظ اموال عمومی
- آموزش کمک به همنوعان و شهروندان بدون توجه به مکان زندگی، رنگ، نژاد، مقام و ثروت
- آموزش قائلشدن حق زندگی برای همه
- اشاعه آزادانه افکار، مردمسالاری و وحدت ملی در جامعه به دانشآموزان
- گسترش ارزشهای والای انسانی در جامعه و نهادینهکردن آنها
- ازبینبردن تضاد و کشمکش بین مردم در جامعه
- آموزش احترام به کرامتهای انسانی به دانشآموزان
- آموزش نظم، وجدان کاری و فرهنگ کار به دانشآموزان
- اجرا و توجه جدی به طرح شهردار مدرسه
- بهرهگیری از الگوی مدارس دموکراتیک
- آموزش عدالتجویی و حقجویی و پرهیز از ظلم به دانشآموزان
- برگزاری سمینارها و دورههای آموزش حقوق شهروندی برای اولیا به صورت حضوری یا مجازی
- ارائه بروشورهایی در زمینه آموزش حقوق شهروندی به دانشآموزان و اولیا
بنابراین زمانی آموزش و پرورش در رسیدن به اهداف و آرمانهایش موفق خواهد بود که بتواند شهروندانی آگاه، مسئول و خلاق بپرورد و این امر میسر نیست مگر از طریق آموزش بهینه شهروندی و نیز ارتقای فرهنگ شهروندی؛ بنابراین دانشآموزان و خانوادهها را باید در مدارس با مسائل حقوق شهروندی آشنا کنیم تا بتوانند در آینده زندگی بهتری داشته باشند و خدمت بهتری به همنوعان خود ارائه دهند.
نظرات