اندیشه

ابن‌خلدون و نگاهی حدّاقلّی به احکام پزشکی

ابن‌خلدون، تاریخ‌نگار مشهور اسلامی نگاهی حدّاقلّی به احکام دینی دارد و تمامیّت‌خواه نیست و انتظار کشف ذرّه و اتم و درمان بیماری‌های جسمی را از دین انتظاری ناموجّه و غیر معقول می‌داند که در تناقض با منقولاتی از پیامبر(ص) می‌باشد.

ابن‌خلدون، انتظار رفع تمام مشکلات و گره‌گشایی از مشکلات جسمی، اقتصادی و اجتماعی را از دین ندارد که بزرگترین ظلم به دین ناشی از همین نگاه‌های حدّاکثری است.

از ابن‌خلدون در «دیوان المبتدا و الخبر» مجلّد اول صفحه‌ی ٦٥١ انتشارات دار الفکر بیروت می‌خوانیم:

گزاره‌های پزشکی موجود در کتاب‌های شرعی نیز از همین جنس هستند یعنی وحی نیستند و منشأ الهی ندارند بلکه حاصل تجارب مردمان سرزمین عربستان بوده است.

مقاصد شریعت و بازبینی در علوم اجتماعی

ترجمه: 
اصلاحوب

علوم اجتماعی وارداتی که از یکصد و پنجاه سال پیش به کشور ما وارد شده است از مدرنیسم غربی نشأت گرفته است. در کل این علوم تا امروز در کشور ما غیر مؤثر و غیر کاربردی بوده است. از سوی دیگر از بزرگان قدیم نظریات مهمی در اختیار داریم که بخش‌هایی از علوم اجتماعی نوین را در بر می‌گیرد اما این نظریات و در رأس آنها نظریه‌ی «مقاصد کلی شریعت» رفته رفته کم رنگ شد و می‌رود که از صحنه غایب شود به استثنای بخش نظری و سنتی آن که در سالن‌های سخنرانی و دروس دانشکده‌های شرعی دیده می‌شود. 

رابطه‌ی زبان قرآن و فرهنگ زمان نزول از دیدگاه ابوزید و ایزوتسو

اشاره: متن پیش رو بخشی از پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد سرکار خانم سهیلا راد در رشته‌ی علوم قرآن و حدیث است که در اختیار بخش اندیشه‌ی نشریه قرار گرفته است. رساله با عنوان «بازخوانی و بررسی آرای توشیهیکو ایزوتسو، متفکّر ژاپنی در زمینه‌ی ساختار معنایی مفاهیم اخلاقی در قرآن» در سال ۱۳۹۲ و به راهنمایی آقای دکتر محمّد هادی امین ناجی در دانشگاه پیام نور لواسانات به پایان رسیده و از آن دفاع شده است. بازنشر آن به‌معنای تأیید همەی محتوا نیست. اصلاحوب از مقالات انتقادی کاربران عزیز، استقبال می‌نماید.

توضیحاتی درباب «ما ملکت ایمانکم، ایمانهم، ایمانهن و یمینک»

١. ایمان جمع یمین وآن به معنی: سوی راست، دست راست، برکت و قوت، افزایش و توانایی، منزلت، سوگند.

دو معنی سوگند و دست راست، در معنی «مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُ...» دخیل اند. هرچه به شیوه‌ی قراردادهای گذشته بر می‌گردیم، این دو معنی بیشتر خود نمایی می‌کند زیرا، در زمان‌های گذشته معاملات و قرارداد‌ها به شیوه‌ی دست دادن و تعهّد زبانی مثل سوگند یاد کردن، منعقد می‌شد و شاید در جوامع سنّتی امروز هم تا حدودی آثاری از آن باقی مانده باشد و البتّه کتابت قرارداد هم در کنار آن مرسوم شده است. در زمان حاضر هم بعضی قراردادها در کنار کتابت، با دست دادن منعقد می‌شود. مانند: مراسم عقد ازدواج و...

سگ، در نگاه فقه و عرفان

نویسنده: 
صدیق قطبی

سگ، در سه مذهب امامیه، شافعیه و حنبلیه نجاست ذاتی دارد، اما در مذهب مالکیه طاهر است و می‌توان در لباسی که سگ آن را زبان زده نماز خواند. مالکیه تنها قایل به شستشوی ظرفی هستند که سگ آن را زبان زده و این حُکم را هم نه از سرِ نجس دانستن سگ بلکه از روی تعبد و امتثال امر انجام می‌دهند. در مذهب حنفیه نیز سگ، نجاست عینی ندارد و تنها گوشت، آب دهان و غذایِ نیم‌خورده‌ی آن نجس است و موی و پوست سگ، طاهر است.

به‌رغم نظرات فقهی موجود، پیامبر خدا با نقل واقعه‌ای برای یاران خویش، ما را به چشم‌انداز دیگری نیز توجه می‌دهد. این حکایت را که در مراجع معتبر حدیثی آمده است از زبان شیرین سعدی بشنویم:

حقّ و دین از نگاه کاک احمد

دین، معنویت، خوبی و حقّ همگی ریشه‌ای خدایی دارند و خداگونه هستند، به عبارت دیگر حقّ و خوبی یا دین و معنویت جلوه‌هایی از خداوند هستند و هر اندازه به‌سوی این ارزش‌ها رهسپار شویم، به همان اندازه انسانی‌تر می‌شویم و لیاقت محبوبیت باری را پیدا می‌کنیم.

کاک احمد دین را در خدمت انسانیت انسان می‌داند از او می‌خوانیم: «دین با معانی مختلفی که دارد و ساده‌ترین معنی‌اش این است: نظام و شریعت و برنامه‌ای که انسانیّت انسان را اداره می‌کند به اعتبار حیات دنیایی انسان.»

مقاصد شریعت از دیدگاه اصولیون قدیم و پژوهشگران معاصر

چکیده

مقاصد شریعت از جمله موضوعات مهمّی است که در علم اصول فقه از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. چون شارع مقدّس به خاطر حفظ این مقاصد شریعتش را نازل کرده است؛ پس فقیهان مسلمان باید احاطه‌ی کافی بر آن داشته باشند. 

فقهای قدیم کما بیش این موضوع را مورد توجّه قرار داده و تقسیم بندی‌های گوناگون برای آن به‌دست داده‌اند. آنان در پژوهش‌‌هایشان بیشتر به عقاید، مسائل بنیادین دین و امور دنیوی توجّه نموده‌اند.

نوگرایی و واقع‌نگری محمّد اقبال لاهوری

نویسنده: 
عبدالله ادالکوس*

به علت وجود عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فکری گوناگون، فهم عربی و اسلامی در طی قرن نوزدهم شاهد تحولات ژرف و تغییرات حادی بوده است و در مجموع به چالش‌های تمدنی و فرهنگی‌ای برمی‌گردد که طرف اروپایی ایجاد کرده است. اندیشه‌ی عربی بدین خاطر از بافت نوینی برخوردار شده و افق دیدش را به سوی طرف مقابل دوخته است، زیرا او را دشمن خویش پنداشته که پایه‌های اجتماعی و فرهنگی‌ اسلامی را تهدید می‌نماید. اندیشه‌ی عربی در پی شیوه‌های تازه‌ای است تا شادابی را به خود برگرداند.

دگرپذیری، تسامح و تحمّل در اندیشه

مقدّمه:

رواداری، تسامح و تحمّل؛ مفاهیمی هستند که مترادف با دگرپذیری یا به تعبیر دیگر، دیگرپذیری بکار برده شده‌اند، این واژه در فهرست لغات معاصر ما، هم از نظر فلسفی و فکری و هم از نظر سیاسی و مذهبی وجود و حضور دارد، اگر چه برخی از آن ممکن است برداشت منفی داشته باشند، ولی در دیدگاه جدید تحمّل و رواداری نه تنها مضمون منفی ندارد بلکه، سبب می‌شود که مردم بتوانند با روشن‌بینی و بی‌غرضی به مسائل بیندیشند و تحمّل عقاید متفاوت دیگران را داشته باشند، ضمن اینکه به فرد کمک می‌کند که توان تفکر درباره‌ی عقاید نو و جدید را داشته باشد، به عبارت دیگر، از تعصّب و انجماد فکری جلوگیری می‌کند.

تلقّی اسلامی از عدالت

معمولاً به کسانی که درباره‌ی پایه و اساس اسلام تحقیق می‌کنند، گفته می‌شود که اسلام بر اساس «پنج رکن» [شهادتین، نماز، روزه، زکات و حجّ] بنا شده است. این رکن‌ها به ایمان و عمل مرتبط می‌شوند، امّا در یک سطح عمیق‌تر، ممکن است گفته شود که دو رکن بزرگ وجود دارند که از کلّ شاکله‌ی دین حمایت می‌کنند. این دو رکن عبارت است از: صلح و عدالت. واضح است که این دو رکن به یکدیگر مرتبط‌اند؛ زیرا صلح پایدار بدون عدالت نمی‌تواند وجود داشته باشد. خود کلمه‌ی «اسلام» از ریشه‌ی «سلم» به معنی «صلح» گرفته شده است و از آنجایی که دین بر اساس تسلیم کامل در برابر اراده‌ی خداوند است،

همزمانی محتوا