کیفیت حج رسول خدا

نویسنده: 
سلطان مقنصة
کیفیت حج رسول خدا

رسول خدا –صلّی‌الله علیه و سلّم– در عمر مبارک خود تنها یک بار به حج مشرف شده است و آن هم در آخرین سال عمرش بود و این حج به حجة‌الوداع مشهور است. چون پس از ادای مناسک حج سه ما بیشتر زندگی نکرد. او در این مراسم برای مسلمانان خطبه‌ی بسیار مهمی ایراد کرد. این حج زمانی انجام گرفت که ایشان کار دعوت دین را به پایان رسانده بود و جامعه‌ی نوینی را با ایمان به خدا و عاری از شرک بنا کرده بود. روز شنبه مطابق با بیست و پنج ذی‌القعده سال دهم هجری، رسول خدا آماده‌ی سفر حج شد. او اعلام کرد که قصد حج دارد و مسلمانان نیز از هر سوی خود را به مدینه منوّره‌ رساندند تا در این مراسم بزرگ او را همراهی کنند. موهایش را روغن مالید و ازار و رادایش را به تن کرد و بعد از ظهر به سمت مکه به راه افتاد. وقتی به منطقه‌ی ذوالحلیفه رسید نماز عصر را دو رکعت ادا کرد و تا صبح در آن‌جا ماند. آنگاه رو به صحابه کرد و فرمود: امشب قاصدی از سوی پروردگار به نزدم آمد و گفت: «در این وادی مبارک نماز بگزار و نیت عمره در حج را جاری کن.»

آن‌گاه به قصد احرام غسل کرد و خود را خوشبو کرد و ازار و ردایش را پوشید و نماز ظهر را دو رکعت خواند. وقتی در نمازگاه خود بود نیت حج قرآن جاری کرد یعنی نیّت‌ حج با عمره را آورد و لبیک‌گویان حجش‌ را آغاز کرد: «لبّيك الّلهم لبّيك، لبّيك لا شريك لك لبّيك، إنّ الحمد، والنّعمة، لك والملك، لا شريك لك»

آنگاه به راه افتاد تا این‌که‌ به ذی طوی در نزدیکی‌های مکّه‌ مکرّمه‌ رسید. شب را در آنجا ماند و فردای آن روز که مصادف با روز یکشنبه چهارم ذی‌الحجة بود پس از ادای نماز صبح غسل کرد و به سمت مکه به راه افتاد. هنگام ورود به مکه مکرّمه‌ به سراغ حجرالأسود رفت و آن را لمس کرد و تکبیر گفت و طوافش را از آنجا آغاز کرد. او هفت بار به دور کعبه طواف کرد و در سه دور رمل انجام داد. هرگاه میان دو رکن یمانی قرار می‌گرفت این دعا را زمزمه می‌کرد: «ربّنا آتنا في الدّنيا حسنةً، وفي الآخرة حسنةً، وقنا عذاب النّار» سپس به سوی مقام ابراهیم رفت و در آن‌جا دو رکعت نماز گزارد در رکعت اول سوره‌ی کافرون و در رکعت دوم سوره‌ی اخلاص را خواند. ظاهر امر نشان می‌دهد که این نماز را جهری خوانده است یعنی طوری که صحابه متوجّه‌ قرائتش می‌شدند. سپس به سوی چشمه‌ی زمزم رفت و از آن نوشید و بار دیگر به سوی حجر الاسود بازگشت و آن را لمس کرد.

پس از آن به کوه صفا رفت و در حالی که به سمت مکه ایستاده بود این نیایش را زمزمه می‌کرد: «لا إله إلّا الله، وحده لا شريك له، له الملك، وله الحمد، وهو على كلّ شيء قدير، ولا إله إلّا الله وحده، صدق وعده، ونصر عبده، وأعزّ جنده، وهزم الأحزاب وحده»

«معبودی جز الله وجود ندارد او تک و تنهاست و شریکی ندارد. مالکیت و ستایش از آن اوست و او بر همه چیز تواناست. معبودی جز خدای یگانه وجود ندارد؛ وعده‌اش را عملی کرد و بنده‌اش را یاری داد؛ سربازانش را عزّت‌ بخشید و به تنهایی احزاب را در هم شکست.»

سپس دستانش را به آسمان بلند کرد و همین نیایش را سه بار تکرار کرد. سپس به سمت مروه رو نمود و همان نیایش‌های کوه صفا را در آن‌جا هم سه بار تکرار کرد. هفت بار میان صفا و مروه سعی کرد و پس از پایان سعی هم‌چنان لباس احرام را به تن داشت زیرا با خود قربانی آورده بود.

 

روز ترویه

ترویه روز هشتیم ذی‌الحجة است؛ روزی که رسول خدا –صلّی‌الله علیه و سلّم– به سمت منا حرکت کرد. او در منا ماند و نمازهای پنج‌گانه را در آن‌جا خواند. آخرین نمازی که در منا خواند نماز صبح بود؛ پس از نماز تا طلوع آفتاب صبر کرد آنگاه حرکت کرد و هنگام زوال خورشید به نمره رسید. پیش از نماز ظهر خطبه‌ی مشهور به «خطبه الوداع» را ایراد کرد و پس از پایان خطبه فرشته‌ی الهی این آیه را بر او نازل کرد:

«اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام ديناً»[مائده: ٣]

«امروز دین شما را به کمال رساندم و نعمتم را بر شما تمام کردم و دین اسلام را بر شما پسندیدم.»

سپس بلال اذان گفت و نماز ظهر و پس از آن نماز عصر را ادا کردند. آن‌گاه به عرفات رفت و تا غروب آفتاب و ناپدید شدن جزئی سرخی غروب در آنجا ماند. سپس به مزدلفه رفت و نماز مغرب و عشاء را با یک اذان امّا‌ دو اقامه به جای آورد. سپس تا هنگام نماز صبح خوابید. آن‌گاه به مشعرالحرام رفت و در ‌آن‌جا رو به قبله ایستاد و به دعا و تکبیر و تهلیل مشغول شد. پس از مزدلفه در حالی که هنوز خورشید طلوع نکرده بود به منا بازگشت و به سمت جمره‌ی شجره رفت. در آن زمان در کنار جمره‌ی کبری درختی بود و به همین خاطر به جمره‌ی عقبه مشهور بود.

هفت سنگ‌ریزه به سمت جمره پرتاب کرد و در هر پرتاب الله اکبر می‌گفت. سپس به قربان‌گاه رفت و صد قربانی را سر برید. شصت و سه تا را به دست خود سر برید و باقی را به علی‌ بن ابی طالب سپرد. او از گوشت قربانی خورد.

 

طواف افاضه

رسول خدا به سوی کعبه بازگشت و در آن‌جا نماز خواند و از آب زمزم نوشید. سپس خطبه‌ی دیگری ایراد کرد. ایّام‌التّشریق‌ را در منا به سر برد و سپس یک شب و روز در خیف بنی کنانه ماند و نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشا را به جای آورد. سپس بار دیگر به کعبه رفت و طواف وداع را نیز انجام داد و با پایان یافتن مناسک حج به سمت مدینه منوّره‌ به راه افتاد.

بدون امتیاز