بررسی مختصر «مبنای» تعاون از منظر قرآن و سنّت

نویسنده: 
متین لطفی
بررسی مختصر «مبنای» تعاون از منظر قرآن و سنّت

«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ.... وَلاَ یجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَن تَعْتَدُواْ وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ...»(مائده، آیه‌ی٢)

ترجمه: «ای مؤمنان.... دشمنی قومی كه شما را از آمدن به مسجدالحرام باز داشتند، شما را بر آن ندارد كه تعدّی و تجاوز كنید؛ (بلکه) در راه خیر و نیكی و پرهیزگاری همدیگر را یاری و پشتیبانی نمایید و همدیگر را در راه تجاوز و ستمكاری یاری و پشتیبانی مكنید.»

با توجّه به آیه‌ی فوق، قرآن کریم اولاً امر به تعاون با مؤمنان و حتی غیرمؤمنانی که مسلمان‌ها را در مقطعی از تاریخ، آزار داده‌اند می‌کند و ثانیاً آنچه را در این تعامل و تعاون مورد عنایت قرار می‌دهد، نه «هویّت طرف تعاون» بلکه «مبنای تعاون» است؛ یعنی چنین می‌توان اقتباس کرد که هیچ مؤمنی حق ندارد بر مبنای «شرّ و دشمنی» با هیچ انسان دیگری (اگرچه مسلمان باشد) هم‌پیمان شود اما هر مؤمنی این اجازه را دارد که بر مبنای «خیر و نیکی و عُمران و سازندگی» با هر انسانی (اگرچه مسلمان نیز نباشد) هم‌پیمان شود.

آنچنان که پیامبر خدا –صلّی‌الله علیه و سلّم– نیز بعد از جنگ فجّار در راستای «ظلم‌زدایی و دفاع از ستمدیدگان» با «مشرکان مکّه» پیمان‌نامه‌ی حلف‌الفضول را منعقد کردند و پس از رسالت‌شان راجع به این پیمان فرمودند:

«لقد شهدت فی دار عبدالله بن جدعان حلفاً، ما أحب أن لی به حمر النعم، ولو أدعى به فی الإسلام لأجبت»(سیره ابن‌هشام، ج ۱، ص ۱۱۳، ۱۳۵)

ترجمه: «در خانه‌ی عبدالله بن جدعان در انعقاد پیمانی شرکت جُستم که هیچ دوست ندارم آن حضور و عضویت را با شتران سرخ موی فراوان عوض کنم و هم اینک در دوران اسلام نیز اگر مرا به سوی چنان پیمانی فراخوانند، آن را اجابت خواهم کرد.»

استاد سعید حوّی در «الأساس فی السنة وفقها: السیرة النبویة ، جلد ١، صفحه‌ی ١٧١ و ١٧٢» به جواز هم‌پیمانی با غیرمسلمانان، مشروط به نیک بودن مبنای این هم‌پیمانی و نیز در نظر داشتن مصالح مسلمانان اشاره می‌نماید.

استاد منیر محمد الغضبان نیز در «فقه السیرة النبویة، صفحه‌ی ١١٠ و ١١١» به این موضوع اشاره می‌نماید که ایفای نقش یک مسلمان به عنوان یک عنصر مثبت و کارآمد در جامعه‌ی خویش، امری ضروری است؛ زیرا رسول خدا –صلّی‌الله علیه و سلّم– نیز با ظهور فعّالانه و آراسته به اخلاق حسنه‌ی خویش‌ توانستند در میان مردم خویش که بعضاً نامسلمان بودند، زمینه‌های فتح قلب آن‌ها را فراهم آورند و مشهور‌ به صفاتی ملزوم در امر دعوت -همچون اهل رأفت، سخاوت، امانت‌‌داری، گذشت و تسامح و امثالهم- بگردند.

بدون امتیاز