گذری در واژه‌های قرآن - بخش اوّل

نویسنده: 
نایب نیکرفتار
گذری در واژه‌های قرآن - بخش اوّل

معنای صلوة:

نماز چیست و چه نیازی آن‌را پدید می‌آورد؟ این نجوای نهان و آشکار که از نهاد دل آدمی در عالم سرمی‌زند، این ندائی که صبح و شام از عبادت‌گاه‌های گسترده در پهنه‌ی زمین شنیده می‌شود از کجا سرچشمه می‌گیرد و چه مقصد و مقصودی را می‌پوید؟ این‌که‌ گفته‌اند؛ نماز معراج مؤمن‌ است (۱)، ستون نگهدارنده‌ی دین است (۲)، وسیله‌ی تقرّب‌ هر پرهیزکاری به خداست (۳)، شرط قبولی بقیّه‌ی کارهاست (۴) و... آیا همین نمازهای یومیّه‌‌ی پنجگانه‌ی ماست؟ آیا همین ۱۷ رکعت‌هاست؟! با همین دولا راست شدن‌ها؟! این‌که‌ علی (ع) فرمود: جز رسول خدا کسی بر من در نماز پیشی نگرفت (۵) آیا مقصودش سبقت در تعداد رکعات و طول ساعات صلات بود، یا کلام او جان و جوهر دیگری داشت؟!

ما صلات (نماز) را به‌عنوان عملی که آدمیان انجام می‌دهند می‌شناسیم، اما در قران آمده است که همه‌ی موجودات آسمان‌ها و زمین و از جمله پرندگان بال‌گسترده در سینه‌ی آسمان صلات و تسبیح خود را می‌دانند!!(۶)

به راستی صلات چگونه کاری است که همه‌ی موجودات با آن آشنایند؟

معنای صلات در قرآن «رویکرد» است، یعنی روی‌آوردن و توجه کردن به چیزی یا به کسی که به آن علاقه و عقیده پیدا کرده‌ایم. واژه مخالف آن «تولّی‌» است که معنای رویگرداندن، پشت کردن و بی‌اعتنایی نشان دادن دارد (۷).

با این توجیه، «صلاتِ» همه‌ی موجودات، همان خودآگاهی آنان در پیروی از قوانین حاکم بر هستی و هدایت غریزی‌شان به‌سوی کاری است که برای آن آفریده شده‌اند و «تسبیح» آنان، کار مفیدی است که در مدار سازنده و مثبت خود بجای می‌آورند.

اما صلاتِ (نماز) آگاهانه و با اختیار و علاقه آدمی، اقبال و روی‌آوردنی است به آفریدگار جهان با پشت کردن به هوای نفس و تحریکات شیطانی و جاذبه‌های فریبنده‌ی دنیائی، برای ایفای نقشی که در این جهان به عهده او گذاشته شده است.

ما (فارسی‌زبان‌ها) می‌پنداریم نماز، خواندنی است! می پرسیم آیا نمازت را خوانده‌ای؟! اما "صلات" خواندنی نیست و هرگز، حتی یک‌بار هم، در قرآن گفته نشده است: «نماز بخوانید!»...(۸) بلکه «نماز را به‌پا دارید» به‌پاداشتن، یعنی جدّی‌ گرفتن و اهمیت دادن ، شما اگر چیز با ارزشی را روی زمین افتاده ببینید، آن‌را برمی‌دارید و در بلندی قرار می‌دهید تا ضایع و خراب نشود. ارتباط با آفریدگار را نیز باید بلند کرد و به‌پاداشت. اگر به این ارتباط اهمیت می‌دهیم چگونه می‌توانیم آن‌را سرسری بگیریم و سهل‌انگاری کنیم؟

به‌پاداشتن نماز، در اصطلاح قرآنی «اقامه صلوة» است که ۴۷ بار این ترکیب تکرار شده است. به‌پاداشتن (اقامه) فقط برای نماز نیست، این اصطلاح برای امور دیگری نیز بکار رفته است، مثل: «اقامه قسط» (عدالت اقتصادی)، «اقامه شهادت» (گواهی دادن به نفع صاحبان حق)، «اقامه وزن» (میزان و انصاف را در معاملات رعایت کردن) و «اقامه وجوه» (جدی گرفتن توجه به آرمان‌های بزرگ) و... به‌طور خلاصه بها قائل شدن، جدّی‌ تلقّی‌ کردن و تلاش مسئولانه در هر کار را «اقامه» آن کار می‌گویند.

حضرت ابراهیم (ع) خانه‌ی کعبه را بنا می‌کند تا بندگان «رویکرد به خدا» (نه خودخواهی) را به‌پادارند (ربنا لیقیموا الصلوة)، آنگاه دعا می‌کند: «پروردگارا مرا و فرزندانم را از به‌پای دارندگان صلات (رویکرد به خالق) قرار ده» (۹)

ادامه دارد...

بدون امتیاز