آرامش مطلق

نویسنده: 
عارف شهدادی
آرامش مطلق

یکی از خواسته‌های همیشگی ما انسان‌ها در طول تاریخ رسیدن به آرامش واقعی بوده است، در پاسخ به این نیاز بوده که انسان در طول تاریخ تلاش‌ها و رنج‌های بسیاری را به جان دل پذیرفته است. بی‌شک بخش وسیعی از تلاش‌های علمی‌بشر و کشف رازهای ناگشوده جهان طبیعت به منظور دسترسی به امکاناتی بوده است که آرامش و آسایش را برای انسان به ارمغان آورد. به‌راستی آیا این امکان و یا سبک زندگی‌ائی برای انسان وجود دارد که در زندگی به آرامش تام و تزلزل ناپذیر برسد؟

یکی از راه‌ها و شاید مهم‌ترین راه دستیابی به پاسخ این سؤال، مراجعه به کاتالوگ زندگی انسان قرآن و اقتباس راه‌های پیشنهادی آن می‌باشد. به نظر می رسد که در فرهنگ قرآنی مجموعه ترس‌ها، استرس‌ها، اضطراب و نگرانی‌هائی که آرامش را از انسان می‌گیرند، خوف و حزن نامیده می‌شود. امنیت و آرامش مطلق در دنیا و آخرت را از جمله (و لاخوف علیهم ولاهم یحزنون) می‌‌فهمی‌م چون به‌صورت مطلق آمده است و مقید به قیدی نشده است. با جستجو در قرآن مشخص می‌شود که این جمله 13بار در قرآن تکرار شده است؛ این یعنی 13راه‌کار برای دفع و از بین بردن تمامی ناملایمات روانی و هر شخصی که بتواند از لحاظ فکری و عملی این 13راهکار را در خودش پیاده کند به‌طور قطع  به آرامش خواهد رسید، به همان نسبت هر چقدر که کمیت و کیفیت این 13اصل کاهش پیدا کند. سطح آرامش نیز پائین‌تر خواهد آمد. در‌این مقاله فقط راه‌های رسیدن به آرامش روحی و روانی را از دیدگاه این 13‌آیه دنبال شده است؛ و از بحث‌های حاشیه‌ای خودداری شده است. 

آیات به شرح ذیل می‌باشند.

1-سوره‌ی بقرة آیه‌ی 38‏:

(‏قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمی‌عًا ۖ فَإِمَّا یأْتِینَّکم مِّنِّی هُدًى فَمَن تَبِعَ هُدَای فَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)

آدم قبل از ورود به این محیط زندگی در امنیت و آرامش بوده و براساس مشیت الهی به این زمین (محیط ناامن) هبوط پیدا کرده است و طبیعت بالقوه این زندگی همراه با حزن و اندوه می‌باشد و این حزن و اندوه با دریافت هدایتی که از طرف خداوند رسیده و اتباع و پیروی از آن زایل خواهد شد.

2- سوره‌ی بقرة‌ آیه‌ی 62‏

(إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِینَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِینَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)‏‏

3 – سوره‌ی مائدة‌ آیه‌ی 69‏

(إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِینَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)‏

هر کسی که ایمان به خدا و روز رستاخیز داشته و در نتیجه آن اقدامات نیکی در زندگی داشته باشد، حال از هر گروه، نژاد و یا مذهبی می‌خواهد باشده، برای او حزن و اندوه از بین خواهد رفت. ایمان به خدا که انسان را از هر گونه تعصب و وابستگی مذهبی و قومی آزاد کند آرامش زاست.

4 – سوره‌ی بقرة‌ آیه‌ی 112‏

‏(‏بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)‏

کسی‌که جهت‌ها، رویکردها و تصمیمات خودش را تسلیم خداوند یکتا کند و خدا را ناظر بر اعمال و کردار خویش بداند، هیچ گونه خوف و اندوهی نخواهد داشت. ‏

می‌توان از‌این‌ایه برداشت کرد که افراد نیکوکار و خدمت‌رسانِ به مردم، که موجبات آرامش دیگران را فراهم می‌کنند خداوند هم در مقابل آرامش و امنیتِ دنیا وآخرت آن‌ها را فراهم می‌کند. نیکی به دیگران و شاد کردن دل دیگران، یک خوشحالی شادابی روحی را نصیب انسان می‌کند و یک آرامش روانی را به انسان می‌دهد که قابل وصف نیست. منظور از احسان هم فقط، نیکی به دیگران نیست بلکه احسان یعنی درست و محکم‌کاری، یعنی‌اینکه کاری را نیکو، دقیق، محکم و با مهارت و استادانه انجام دادن، بنابراین به تعبیر این آیه راه رسیدن به آرامش و امنیت در دنیا و آخرت مشروط به دو شرط است: 

1- تسلیم خدابودن 2- عمل را نیک و به نحو احسن انجام دادن. همیشه در تنهایی به انسان احساس ترس و اضطراب دست می‌دهد. ولی وقتی با گروه باشد حسّ آرامش برای او‌ایجاد می‌شود. پس برای‌اینکه با گروه باشد لازم است‌این گروه را حفظ کند و برای حفظ گروه، محبت و احسان به آن‌ها لازم است. همکاری با دیگران و کمک مالی و معنوی به آن‌ها در قالب انفاق و صدقه و هدیه و‌ایثار و گذشت و عفو و بخشش و... می‌تواند انسان را در میان گروه دوست داشتنی کند. 

 

5 – سوره‌ی بقرة‌ آیه‌ی 262‏

(‏الَّذِینَ ینْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا یتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)‏ ‏‏

6 – سوره‌ی بقرة‌ آیه‌ی 274 

(‏الَّذِینَ ینْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)‏‏‏

یکی از عوامل ایجاد ناراحتی و استرس، بخل و وابستگی مالی است. وقتی انسان آرام می‌شود که خود را از این بندها آزاد کرده باشد و ثروت و دارائی برای او وسیله‌ای برای رسیدن به هدف بالاتر باشد و آن‌را شب و روز بدون هیچ منت و آزار و اذیتی در راه خدا هزینه کند. 

7 – سوره‌ی بقرة‌ آیه‌ی 277‏

(‏إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ‏)

اقامه صلاه نشان می‌دهد که رابطه‌ای بین انسان و پروردگارش وجود دارد. وقوف خاشعانه و خاضعانه انسان در نماز در برابر خداوند متعال، به او نیرویی معنوی می‌بخشد که حسن صفای روحی و آرامش قلبی و امنیت روانی را در او بر می‌انگیزد. چون انسان در نماز با تمام اعضای بدن و حواس خود متوجّه خدا می‌شود و از همه اشتغالات و مشکلات دنیا روی بر می‌گرداند و به هیچ چیز جز خدا و‌ایات قرآن که در نماز بر زبان می‌آورد، فکر نمی‌کند. 

همین روی‌گردانی کامل از مشکلات و هموم زندگی و نیندیشیدن به آن‌ها در اثنای نماز باعث‌ ایجاد حالتی از آرام‌سازی کامل و آرامش روان و آسودگی عقل در انسان می‌شود. ‌این حالت آرام‌سازی و آرامش‌روانی ناشی از نماز، از نظر درمانی تأثیر بسزایی در کاهش شدّت تشنجات عصبی (ناشی از فشار زندگی روزانه و پایین آوردن حالت اضطرابی که برخی از مردم دچار آن هستند) دارد. قرآن در سوره‌ی مبارکه‌ی رعد می‌فرماید : «الا بذکرالله تطمئن القلوب» (آگاه باشید تنها با یاد خدا دل‌ها، آرامش می‌یابد) و در سوره‌ی مبارکه‌ی طه می‌فرماید: «اقم الصلوه لذکری» (نماز را برای یاد من به پا دار)

حال وقتی‌ این دو‌ایه را کنار هم قرار می‌دهیم به ‌این نتیجه می‌رسیم که نماز برای‌ ایجاد اطمینان قلب و آرامش تأثیرات فراوانی دارد. از لحاظ روانی آشکار کردن مشکلات و مسایل و گرفتاری‌ها و ناراحتی‌ها و بیان آن‌ها برای شخصی دیگر موجب آرامش روانی و تخلیه فشار روحی می‌شود. حال اگر بیان مشکلات برای یک دوست صمیمی‌ چنین تأثیری برآرامش روان آدمی ‌می‌گذارد پس بازگو کردن آن در محضر خداوند که از همه کس به ما نزدیک‌تر است و به ما مهربان‌تر است یقیناً آرامش بخش‌تر و تسکین دهنده‌تر می‌باشد. 

زکات عبادتی است که اسلام آن‌را بر مسلمانان واجب کرده است. منظور از ‌این کار، پرداخت بخشی از اموال به کسانی که نیازمند هستند و یا مصرف بخشی از مال در مصارفی که منفعت عمومی ‌داشته باشد. با ‌این کار روحیه مشارکت و همکاری و همدردی کردن با دیگران خصوصاً فقرا را در آدمی‌ زنده می‌کند. در مقابل روحیه بخل و مال‌پرستی و خود خواهی را از آدمی‌دور می‌کند. این آیه، چهار عامل آرامش بخشی را مطرح می‌کند که یکی از آن‌ها پرداخت زکات است. 

8 – آل‌عمران ‌آیه‌ی 170‏

(‏فَرِحِینَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَیسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)‏

9 - زخرف آیه‌ی 68

(یا عِبَادِ لَا خَوْفٌ عَلَیکمُ الْیوْمَ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ)

بدون شک کسی که مرگ را پایان زندگی می‌پندارد، هر چه از عمرش می‌گذرد ترس و اندوه آن بیشتر شده اما کسی‌که به حیات بعدی امیدوار است و در مسیر بندگی خداوند است، امید به رحمت خدا و دخول در بهشت ابدی تمامی حزن و اندوه او را از بین می‌برد.

10 – سوره‌ی أنعام ‌آیه‌ی 48‏

(وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلَّا مُبَشِّرِینَ وَمُنْذِرِینَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)‏ ‏‏‏

11 –أعراف‌ آیه‌ی 35‏

(یا بَنِی آدَمَ إِمَّا یأْتِینَّکمْ رُسُلٌ مِنْکمْ یقُصُّونَ عَلَیکمْ‌ایاتِی فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ‏) 

اصلاح که به معنی درست کردن و عیوب را برطرف‌کردن، می‌آید. در قرآن که گاهی به صورت مطلق استعمال شده می‌توان برداشت کرد که منظور، هم اصلاح خویشتن است و هم اصلاح جامعه و دیگران. اگر انسان خودش را اصلاح کند یعنی اخلاق و رفتار درستی پیدا کند ثمره‌ی این اصلاح، رسیدن به آرامش روحی و روانی است. چرا که خودسازی یعنی پاک‌سازی روح از آلودگی‌های اخلاقی، و طهارت و پاکی روح، تسکین دهنده و آرامش بخش می‌باشد. اصلاح جامعه هم چنین تأثیری برافراد جامعه می‌گذارد، یعنی اگر جامعه‌ای اصلاح شد و آلودگی‌ها و تخلفات و جنایات در آن جامعه به حداقل رسیده، همه‌ی کسانی که در آن جامعه هستند احساس امنیت و آرامش می‌کنند و ترس و دلهره و... از وجودشان بیرون می‌رود. پس برای ‌اینکه امنیت و آرامش کامل در زندگی ما بیاید لازم است اول به اصلاح خویش و بعد به اصلاح جامعه بپردازیم. اگر همه‌ی ‌این کار را وظیفه خود بدانند، فضای‌ این جامعه برای همه گلستان می‌شود. 

با توجّه به‌ این ‌آیه می‌توان گفت که کوشش در جهت اصلاح خویشتن و دیگران، ترس و غم را از دل آدمی ‌دور می‌کند نه در‌ این دنیا ناامنی و تهدید و ترس سراغ آدمی‌ می‌آید و نه در آخرت، چرا که پاک‌سازی خویشتن و ساختن نفس موجب رضای الهی می‌شود و در نتیجه امنیت اخروی آدمی‌ تضمین شده است. 

در جامعه‌ای که انسان‌های مصلح و اصلاح کننده وجود نداشته باشد، خطر ناامنی و بی‌هویتی آن جامعه را تهدید می‌کند. در مقابل اگر گروهی به اصلاح جامعه بپردازند و فساد و تباهی و جرم و خلاف را در آن جامعه نابود کنند.‌ این جامعه یک جامعه آرمانی و‌ ایده‌آل می‌شود که از نعمت امنیت برخوردار است که همه افراد آن جامعه هم از‌ این نعمت بهره‌مند می‌شوند. 

 12 - یونس‌ آیه‌ی 62‏

(‏أَلَا إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ)

‏13 –أحقاف ‌‌آیه 13‏:

 ‏(إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُون)

 ترس و ناراحتی که از احوال طبیعی و عارضی انسان‌ها است و یک امر فطری به حساب می‌آید، چگونه می‌توان آن را از وجود اولیای خدا منتفی دانست؟

در پاسخ باید گفت: حزن و خوف از احوال طبیعی و عارضی است که در طبیعت همه‌ی انسان‌ها وجود دارد لکن چون کسی که توحید سراسر وجودش را فراگرفته است، خوف و اندوه و حبّ و بغض را از خدا می‌داند و ‌این اولیای الهی از هیچ چیزی نه در دنیا و نه در آخرت نمی‌ترسند و اندوهناک نمی‌شوند و تنها ترسی که دارند از خدای سبحان است. آری کسانی که‌این دو رکن اساسی‌ ایمان و تقوا را داشته باشند چنان آرامشی را در درون جان خود احساس می‌کنند که هیچ یک از طوفان‌های زندگی آن‌ها را تکان نمی‌دهد. 

راه‌های رسیدن به آرامش مطلق عبارتند از: 

 1– شناخت خداوند

 2– ایمان به خدا

 3– خالص شدن برای خدا 

4– توجه و رویکرد به خدا 

5– اعتراف به ربوبیت خدا 

6– انجام بندگی خدا 

7– ایجاد رابطه ولایت و دوستی با خدا 

8– پیروی از هدایت خدا 

9– ایمان به روز رستاخیز و امید به دخول در بهشت خدا 

10– رعایت تقوی و احترام به قوانین و حقوق انسآن‌ها 

11– ایثار و از خودگذشتگی 

12– انفاق مال و پرداخت زکات در پنهان و آشکار و بدون منت و اذیت 

13– انجام کارهای صالح و نیکو و اقدامات اصلاحی در جامعه

منابع و ماخذ:

1 – تفسیر نور – دکتر مصطفی خرم دل

2 – مقاله راه‌های رسیدن به آرامش روانی نوشته حسن عسکری سایت باشگاه اندیشه

بدون امتیاز